Dakar – vies, vol en verzadigd

Mijn favoriete plek in Dakar? De haven. Meer specifiek: de steiger in de haven waaraan de pont naar Gorée vertrekt. Dakar is een noodzakelijk kwaad voor hen die naar Gorée willen en/of met (schoon)familie in de hoofdstad. Zoals ik hou van Senegal, zo’n hekel heb ik aan Dakar. En dat is nog zacht uitgedrukt. Mijn 3 grootste bezwaren: verkeer, verkeer en verkeer. Op de voet gevolgd door chaos, gebrek aan leefbaarheid en de verstikkende atmosfeer.

Dakar is een schiereiland. De verbinding van Dakar met het vaste land is een nauwe bottleneck. Een landengte met stampvolle autoroutes vol files en smog. Want de stank ten gevolge van tonnen bejaarde diesels is hels. Het merendeel van de (vracht)auto’s en bussen is antiek en levensgevaarlijk door totaal gebrek aan onderhoud. In Senegal geen APK… En de meeste mensen rijden ruk. Dat is niet zo verwonderlijk, als je weet hoe je er aan je rijbewijs kunt komen. Ibrahim volgde in 2013 de officiële weg: rijlessen en examen. Kort samengevat: 4 ‘rijlessen’ in een zandbak en een mondeling theorie-examen bestaande uit 2 vragen. Vereiste score: 50%. Achteraf had hij spijt niet voor de alternatieve route gekozen te hebben: smeergeld dokken en rijbewijs kopen. Dat was goedkoper geweest – en hij had er niet slechter van leren rijden…

Vol!

Maar Dakar heeft meer uitdagingen waardoor het mij niet bekoort. De wegen zijn vol, maar de rest van de stad is óók vol. Met mensen (er wonen officieel 2,5 miljoen mensen in de hoofdstad, officieus en inclusief de buitenwijken waarschijnlijk tussen de 4 en 5 miljoen), maar ook met bouwsels: de stad is he-le-maal volgebouwd. Er is hoegenaamd geen pleintje meer te bekennen en de straten worden steeds smaller. Trottoirs en parkeerplekken worden óók volgebouwd. En steeds vaker de straat zelf ook!

Bewoners moeten elke maand knokken voor het bestaansrecht van een enkel voetbalveld dat er nog is. Bomen hebben al lang veld moeten ruimen. In elk geval in de volkswijken. Daar behoeven de bewoners kennelijk geen groen, schaduw en frisse lucht. Uiteraard vind je in de sjieke villawijken in wat men De Corniche noemt, wel meer groen en ruimte. Maar wie daar wil wonen, moet diep in de buidel tasten. Een villa in het Gooi is bijkans voordeliger.

Een dak boven je hoofd

Wonen – en op bezoek gaan – in Dakar is een ervaring op zich. Zich verplaatsen in deze stad vind ik doodvermoeiend. Door het verkeer, de luchtvervuiling en de chaos. Ook binnenshuis is op bezoek gaan soms uitdagend.

De stad biedt een mix van traditionele en moderne woningen in grote en kleine appartementencomplexen. Waarbij ‘modern’ niet wil zeggen van goede kwaliteit. En waarbij ’traditioneel’ niet wil zeggen fotogeniek. In Dakar bar weinig smaakvolle architectuur. En anders dan bijvoorbeeld St. Louis en Gorée vrijwel geen interessante monumenten. Het kolossale ‘monument van de Afrikaanse Renaissance’, een megalomaan, zowat 50 meter hoog, bronzen standbeeld is misschien noemenswaardig, maar nauwelijks interessant te noemen. Omdat het een kapitaal kostte en is gebouwd door een Koreaanse firma (hoezo?) is het weinig geliefd bij de Dakarois, althans die ik ken. Je ziet het van verre, maar ik was er nog nooit dichtbij. Of in. Het beeld bevat een lift naar een uitzichtpunt in het hoofd. Het uitzicht is vast spectaculair.

De meeste appartementen zijn lelijk, klein, oncomfortabel of erger: onhygiënisch. Veel van die woonsels zouden in Nederland onbewoonbaar verklaard worden. Of al lang gesloopt zijn. Veel ‘appartementen’ zijn feitelijk kamers met gebruik van een gezamenlijke ‘douche’ (wc en douche ineen; lange wachttijden en goorheid gegarandeerd…). Veel gezinnen wonen samen in 1 of 2 kleine kamers. Zonder fatsoenlijke keuken. Mensen koken er veelal op een linke gasfles in de gang.

Gelukkig woont veel schoonfamilie inmiddels redelijk. Mede dankzij financiële steun vanuit de diaspora. Met een lokaal salarisje kun je geen hoge eisen stellen aan wonen. Als je maar een dak boven je hoofd hebt. In de regentijd blijkt of het dak waterdicht is. Maar in de regentijd worden Dakarois toch nat. Want het kan 3 maanden bij tijd en wijle behoorlijk gieten en de afwatering is beroerd. Veel straten en parterres staan weken blank…

Lees ook mijn blog Op familiebezoek in Dakar

Levendig

Vrijwel de hele stad is zonder meer levendig: veel mensen op straat, veel handel en handelaartjes, veel markten, veel kinderen. Spelende kinderen, kinderen die water en zakdoekjes aan de man brengen tussen de files en bedelende kinderen.

De gemiddelde Dakarois verdient hooguit een uiterst bescheiden inkomen, afhankelijk van hun beroep en in mindere mate van opleidingsniveau. Verreweg de meeste lokalen scharrelen een ongewis inkomen bij elkaar.

Maar er zijn ook Dakarois die althans in financieel opzicht niks te klagen hebben. De stad is een hub voor overheidsinstellingen en internationale organisaties. Hoge omes, zoals ambassadeurs, zakenmensen, beroemdheden en expats wonen veelal in de wijk Almadie. Zo ook de leden van de regering. Anders dan de rest van Dakar is Almadie een oase van rust en luxe. Met prachtige stranden, moderne architectuur, groene parken inclusief golfterreinen. En exclusieve winkels uiteraard. Ergo: de kloof tussen arm en rijk is groot. Onoverbrugbaar groot. Dat heeft invloed op de algemene leefbaarheid in de stad.

Lees ook mijn blogs:

Verboden toegang

Het kustgebied langs de Corniche, een boulevard die loopt van Almadie in west-Dakar, via les Marmelles en het Renaissance monument naar Plateau in het zuiden, is een populaire plek voor een wandelingetje, socializen, een potje voetbal of fitness of hardlooptraining. Is, of wás? Vooral in de westhoek er is steeds minder kust toegankelijk… In mindere mate door kusterosie, in meerdere mate omdat de rijken zo rijk en dus zo machtig dat zij hun hand er niet voor omdraaien om een stuk strand grenzend aan hun villa als ‘privéstrand’ te confisqueren en af te sluiten voor publiek. Verboden toegang voor de rest van de 3 miljoen inwoners van de hoofdstad. Die voor hun ontspanning en een frisse neus alleen naar het strand kunnen. Konden. Ook daar aan de kust, sterker: óp het strand is de bouwwoede groot. President Macky Sall ‘schenkt’ per presidentieel decreet graag stukken strand aan familie en bevriende bewindslieden… En die moeten allemaal een villa aan zee. Hoeveel daarvoor onder de tafel wordt betaald, weet ik niet, maar naar het schijnt, weet oppositieleider Ousmane Sonko, voorheen een nogal grondige belastinginspecteur, dat wel. Mede daarom is hij staatsvijand nummer één…

Op de plek van het oude vliegveld zou een groot stadspark voor publiek komen. Zou, want het park krimpt en krimpt op de plattegronden van de planologen van de regering. Menig rijke Dakarois krijgt van regeringswege het recht om hier een villa met tuin te bouwen. Achter een hoog hek uiteraard. Het is algemeen bekend dat er helemaal niks klopt van de eigendomspapieren en bouwvergunningen. Maar bij gebrek aan handhaving gaat men z’n goddelijke gang…

Stoptrein: een verademing

Wat ook niet bijdraagt aan de leefbaarheid van de stad is het gebrekkige openbaar vervoer. Letterlijk en figuurlijk. De bussen zijn gebrekkig en het ontbrak tot voor kort aan treinen. De Senegalese spoorwegen zijn een aantal decennia terug kapot geroest. Terwijl Senegal sinds de late 19e eeuw had Senegal een schitterende, toentertijd state of the art spoorverbinding tussen de toenmalige hoofdstad Saint Louis en Dakar rijk was. Ook was er sinds de vroege 20e eeuw een prima spoorverbinding tussen Dakar en Mali en Niger.

Maar sinds een paar jaar kent Senegal een nieuwe treinverbinding (TER) van Dakar naar Diamniado, een stad in aanbouw ongeveer 30 kilometer ten oosten van Dakar. Nog even en de trein verbindt Dakar met het nieuwe vliegveld in Ndiass, 30 kilometer zuidwaarts – en ongeveer 20 kilometer ten noorden van ons dorp (Rhazabe). Dus met 20 minuten in de auto, zitten wij straks (eind 2023) in de trein naar de haven van Dakar – en dus op de pont naar Goree!

Ook de spoorverbinding richting Mali wordt hersteld. Al was het maar omdat president Macky Sall dan met zijn entourage in een door Poetin geïnspireerde gepantserde trein naar Touba kan…

Spitsuur

De trein van Diamniadio naar Dakar is nu al een genot! Een moderne trein, op een modern spoor, die de files rustig voorbij kachelt. Snel gaat het niet; hij stopt om de 10 minuten. Maar het is een enorme verbetering ten opzichte van een enkeltje Dakar per autoroute! Een retourtje is een ander verhaal. Terug van Dakar de stad uit gaat eenmaal ín de trein net zo vlot, maar op de terugweg zit de trein meer dan stampvol. Sterker nog: bij de stations in Dakar-centrum en haven staan eindeloos lange rijen mensen die allemaal de trein in willen. Terug naar huis na een dag werken in de stad. Hier geldt anders dan op de snelweg gelukkig niet het recht van de sterkste, maar wel de ondoorgrondelijke logica van talloze perronmedewerkers. Het kan gebeuren dat je 3 bomvolle treinen ziet wegrijden voordat het jouw beurt is. In de eerste klasse kun je misschien een plekje vinden, maar in het spitsuur is de tweede klasse vol. VOL. Indiase taferelen. Maar te oordelen aan de op de groei gebouwde TER-stations met 6 of meer perrons, zijn ze heel wat plan. Misschien kan men beginnen om een paar extra treinstellen aan te haken.

Haven verhuist

Ook de haven van Dakar gaat voor een groot deel verhuizen. En uitbreiden. Er liggen vergevorderde, ambitieuze plannen voor een nieuwe haven in Ndayane. Ook weer vlakbij ons dorp. In dit vrij onooglijke vissersdorpje, tussen de twee gezellige toeristische kustplaatjes Poponguine en Toubab Dialaw, is de bouw al gestart. En moeten vele huisjes met hun bewoners wijken. Ik hoop maar dat deze mensen ruimhartig gecompenseerd worden. Maar vrees het ergste.

Vliegveld verplaatst

Tot december 2017 lag het internationale vliegveld van Dakar midden in de stad. Elke keer dat ik daar voorbij de douane kwam, was het meteen alle hens aan dek. Overal mensen, hordes mannen vooral, die iets van mij als Europese willen. M’n koffer dragen of op een bagagekarretje zetten, me de weg wijzen, eten en drinken opdringen, een clandestiene taxirit aansmeren. En voor wat hoort wat. Al met al nogal een worsteling om zonder ongevraagde hulp eerst even een (gore) wc te vinden, dan wel te uitgang te bereiken en mijn man te treffen. Met Ibrahim samen was dit vliegveld ook een bezoeking, maar dan minder last van bagagedragers en wegwijzers. Alleen een verstikkend aanbod van clandestiene taxi’s.

Een jaar of 5 geleden opende het nieuwe internationale vliegveld in Ndiass. Een goed stuk ten zuiden van de hoofdstad. Heerlijk in the middle of nowhere. En onderhavig aan strenge beveiliging en handhaving. Hier geen opdringerige ambulanten en clando’s. Hier een ruime, overzichtelijke hal met een rustige want achterlijk prijzige koffie- en broodjescorner (4 euro voor een kopje Nescafé en het dubbele voor een slap wit puntje dubieuze kaas of lauwe pizzapunt; Europese prijzen voor Europees junkfood). Anders dan hetgeen op het oude vliegveld wel heerlijk was hier geen Senegalese culinariteiten. Wel ruim voldoende heel nette wc’s. Fijn!

Uit en thuis

Maar: Ndiass is dus vlakbij ons huis. In theorie zijn we snel uit en thuis zonder Dakar aan te doen. In theorie, want in de praktijk moeten we altijd weer meer dan me lief is ter hoofdstad. Voor familiebezoeken, maar ook voor veel boodschappen verband houdend met de bouw van een huis. Buiten Dakar is het afgezien van levensmiddelen moeizaam shoppen… Ik durf het bijna niet toe te geven, maar mijn hoop is wat dat betreft gevestigd op de nieuwe economische hoofdstad in aanbouw, Diamniadio.

Diamniadio: de belofte van vernieuwing

Diamniadio is een moderne, vrij futuristische stad in aanbouw. Het is de bedoeling dat overheidsgebouwen en kantoren van internationale organisaties hierheen verhuizen. Het Afrikaanse hoofdkwartier van de VN staat er al. Met als doel om Dakar te ontlasten, de infrastructuur te verbeteren en werknemers van grote organisaties en de overheid een prettiger leefomgeving te bieden. De keerzijde is dus dat straks naar verwachting veel mensen mét geld de stad uittrekken en zij zonder geld er achterblijven. Wat het effect zal zijn op de leefbaarheid en de voorzieningen in downtown Dakar is de grote vraag.

De huidige regering belooft dat Diamniadio ‘een oase van vernieuwing en groei’ in de nabijheid van Dakar wordt. Deze nieuwe stad, strategisch gelegen tussen de hoofdstad en de nieuwe internationale luchthaven, is met brede wegen, nieuwe woningcomplexen en zakencentra plús groene ruimtes en recreatiegebieden het toonbeeld van moderne infrastructuur en stedelijke planning.

Al deze ontwikkelingen zullen de Senegalese bereikbaarheid en hopelijk ook de bedrijvigheid en dus economie ten goede komen. Terwijl veel mensen de projecten zien als een stap in de goede richting voor economische groei en ontwikkeling van het land, zijn er ook stemmen van bezorgdheid en kritiek. Sommige Senegalezen vrezen dat de snelle urbanisatie en modernisering de traditionele levenswijzen verstoren en de kloof tussen arm en rijk alleen maar zullen vergroten.

Milieueffecten

Daarnaast zijn er terechte zorgen over mogelijke milieueffecten. Met name de nieuwe haven zal ten koste gaan van natuur. In zee en op land. Het is te hopen dat het belangrijke natuurreservaat grenzend aan Poponguine gespaard blijft. De lokale bevolking, waaronder veel vissers en mensen die hier een tweede huis bezitten, vragen duurzame en milieuvriendelijke praktijken om ervoor te zorgen dat de natuurlijke schoonheid van de regio behouden blijft voor toekomstige generaties.

Neokoloniale invloeden

Ousmane Sonko is een felle criticus van de infrastructuurplannen van president Macky Sall. Hij beschuldigt de regering van corruptie, verspilling van overheidsgeld en het sluiten van ongunstige contracten met buitenlandse bedrijven. Hij meent dat de infrastructuurprojecten, zoals de bouw van snelwegen en de péage, de luchthaven en de TER-spoorlijn, niet ten goede komen aan de bevolking, maar alleen aan de belangen van de president en zijn bondgenoten. Hij wijst erop dat de financiering van deze projecten leidt tot een enorme schuldenlast voor het land, die toekomstige generaties zal verarmen. Hij pleit voor een alternatief ontwikkelingsmodel dat gebaseerd is op het respecteren van de soevereiniteit van Senegal, het bevorderen van de lokale industrie en het creëren van banen voor de jeugd.

Sonko belooft dat hij, als de bevolking hem tot president kiest, een einde zal maken aan de “neokoloniale” invloed van Frankrijk en andere buitenlandse mogendheden op de economie en de politiek van Senegal.

‘Sonkorisatie’

Maar Sonko is gearresteerd, werd na een hongerstaking opgenomen op de IC van het hoofdziekenhuis in Dakar, heeft op aandringen van religieuze leiders na weken zijn hongerstaking gestaakt en schijnt nu aan de beterende hand te zijn. Ervan uitgaande dat Sonko beter wordt en op tijd vrij komt, is het helaas niet evident of hij zich kandidaat kan stellen. Senegal hoopt van wel. Dat durf ik hier te beweren, omdat de support voor Sonko groeit en groeit; een fenomeen wat de media “sonkorisatie” zijn gaan noemen. Tot en met in de straten van New York, waar Macky Sall de afgelopen week (op bezoek bij de VN-top) not amused was toen de mensen die hij 20-50 dollar had betaald om hem met een laf Senegalees vlaggetje van Chinese makelij toe te zwaaien ‘gesonkoriseerd’ bleken. Foutje, bedankt! Toen gooiden Sall en de zijnen het over een andere boeg. Huurden ze niet-Senegalese West-Afrikanen in om met vlaggetjes te zwaaien. Op tv zou niemand het verschil zien, dacht men. Maar de Guineeërs en Malinezen werden op video ontmaskerd door de manifestanten, die de vlaggetjeszwaaiers in Wolof vroegen waar ze vandaan kwamen en daar niet in de Senegalese taal op konden antwoorden.

Macky Sall is drie keer verhuisd naar een ander hotel, omdat de manifestanten hem hinderden. Hij probeerde de pacifistische protesten in New York te verbieden, maar de lokale autoriteiten gingen daar niet in mee. Iets met grondrechten?

Meer over deze kwestie lees je in mijn blog ‘Senegal, een tot voor kort stabiele democratie in de penarie – deel 3’.

@Loïs Diallo: 18 september 2023

Deel het artikel

Volg mij op

Laat een reactie achter

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Lees alle blogs