De magie van marabout

Een zachte stem riep ons binnen in de eenvoudige hut vlak buiten de bebouwde kom van Bignona. Avance, Ibrahims neef die ons begeleidde, opende het gordijn dat diende tot deur. Toen mijn ogen aan het donker waren gewend, ontwaarde ik een oude man die op een kleed op de grond zat. Hij prevelde iets geheimzinnigs, maar uitnodigends. Vanuit de deuropening vertaalde Avance de woorden van de oude marabout respectvol: jullie mogen gaan zitten. Avance verklaarde het gebrek aan licht: onze opa is oud en blind, maar hij ziet alles. We namen plaats daar waarnaar de oude man ons gebaarde.

De oude man vroeg mijn hand. Zijn magere handen voelden doorleefd, wreven warm over mijn handpalm en knepen stevig in mijn vingers. Hij zei dat hij me herkende. Dat hij me had verwacht. “Jij met je groenbruine ogen”, vertaalde Avance, “en je eeuwenoude ziel.” Het was aardedonker, maar hier kon ik voor niemand verbergen dat er een paar tranen uit m’n inderdaad groenbruine ogen ontsnapten. Toen vroeg hij ook Ibrahims hand. Het duurde een tijd voordat hij prachtig klinkende, ritmische zinnen fluisterde. Een gebed in de melodieuze taal der Djola. “Amin, amin”, antwoordde Ibrahim hoorbaar ontroerd. Nu volgde geen vertaling.

Toekomst voorspellen

Het was de bedoeling dat de oude marabout, een vriend van de familie, onze toekomst zou voorspellen. Op de tast zocht hij wat worteltakjes, bladeren en zijn heilige schelpjes. De geur van thiouraye vermengde zich met aarde en kruiderij. De getekende handen van de marabout speelden behoedzaam met de takjes en de schelpjes. Daarna vielen de attributen op de grond. De blinde man bestudeerde het patroon. Op bedachtzame toon deelde de marabout zijn inzichten. Avance en Ibrahim waren onder de indruk. Toen de oude man gebaarde dat we mochten opstaan, polste ik of ik hem mocht bedanken. Dat mocht. Ook Ibrahim en Avance bedankten de marabout voor zijn lieve, wijze, bemoedigde woorden. Vertaalden ze. Mij beloofden ze dat me straks zouden vertellen wat de man had gezegd en ‘gezien’. Niks dan goeds, verzekerden ze me.

Oogverblindend

Buiten de hut verblindde het zonlicht me. Of was het de marabout die me verblindde? Na ons kwam ook hij naar buiten; hij droeg een geweldige knalroze boubou. De oude man overhandigde Ibrahim vier spannende pakketjes. Grisgris om alle 4 de hoeken van ons nieuwe huis in Nederland te beschermen tegen het kwade oog en de kwade spraak. Tegen afgunst. Eén van de grootste gevaren van Senegal.

De oude man in roze gewaad begeleidde ons, aan de arm van de twee neven, een eind dorp inwaarts. Avance en Ibrahim ontvingen onderweg een groot aantal zegeningen. “Amin, amin, amin”…

Eén van de grisgris die we kregen van de oude man hangt boven onze voordeur. Op het noorden. Een andere boven de achterdeur, op het zuiden. De derde hangt boven een raam – op het oosten. De vierde hangt ook ergens, maar ik weet niet waar. De toekomstvoorspelling van de blinde marabout is me nooit vertaald.

De invloed van marabouts op het dagelijks leven in Senegal

Wij bezochten onze marabout in Bignona, in de Casamance, het land van de Djola. Maar marabouts spelen als geestelijke leiders een belangrijke rol in de hele Senegalese samenleving, ook buiten Djolaland. Feitelijk betekent marabout moslimgeleerde of spirituele gids, raadgevers en genezers. Een soort medicijnmannen. Gerespecteerd om hun korankennis, wijsheid en verbinding met de natuur en het spirituele rijk. Hun zegen is belangrijk bij elke stap in het leven. Hun invloed reikt (veel) verder dan de moskee. Hun kracht ligt in de combinatie van islamitische kennis en traditionele Afrikaanse spirituele praktijken. Marabouts hebben het vermogen om toekomstige gebeurtenissen te voorspellen en om grisgris samen te stellen om mensen te beschermen tegen kwade krachten, te genezen en om geluk aan te trekken.

Veelzijdige raadgever

Senegalezen raadplegen hun marabout voor allerlei kwesties, zoals gezondheidsproblemen, conflicten en liefdesproblemen. De marabout biedt een luisterend oor, deelt inzichten, adviseert en bemiddelt. Soms vragen ze offers, zoals voedsel of geld, voor die diensten. Marabouts helpen hun volgers ook zakelijke deals te sluiten en te netwerken door invloedrijke volgers aan elkaar voor te stellen. En als een zakelijke deal slaagt, zal een marabout een financiële compensatie en een donatie aan de Mouride Broederschap verwachten.

De invloed van marabouts is alomtegenwoordig in Senegal. Van afgelegen dorpjes in de binnenlanden tot en met het drukke stadsleven in Dakar. Marabouts hebben hun eigen geloofsgebied rondom een moskee of daraa.

Naar het schijnt zijn er ook vrouwelijke marabouts en zowel vrouwelijke als gemengde daara’s. Maar ik heb ze nog niet met eigen ogen gezien.

Hulp, hoop, geruststelling en bescherming

Veel marabouts gebruiken hun krachten om mensen te helpen. Om mensen gerust te stellen, hoop te geven en te beschermen tegen het kwaad. Mensen zijn bang voor negatieve energie die anderen kunnen sturen, vaak veroorzaakt door jaloezie of afgunst. Veel mensen raadplegen hen voordat ze belangrijke beslissingen nemen. Politici laten zich zegenen om verkozen te worden en zakenmensen om nog rijk(er) te worden. Dat geestelijk leiders zich daarvoor lenen, is een veeg teken.

Politieke invloed

Sommige marabouts spelen een belangrijke rol in de politiek, waar ze invloed uitoefenen op verkiezingen en besluitvorming, of ze gebruiken hun invloed om zelf politieke macht te verwerven. Er zijn er die zich er niet voor schamen zich voor het karretje te laten spannen door corrupte en/of machtswellustige politici. Er zijn er die zich er niet voor schamen in weelde te leven. Voor de laatste verkiezingen zagen we op Senegalese tv hoe een marabout geld uitdeelde aan z’n ‘volgelingen’ in ruil voor een stem op een bepaalde politicus. Die toeval of niet de verkiezingen won.

Naar het schijnt zijn niet alle marabouts goed van geweten, noch vrij van geldzucht.

Liefdadig advies

De marabouts die ik door Ibrahim ken, adviseren ook vaak offers ten behoeve van de bevolking. Dan moeten we iemand melk en suiker schenken. Of colanoten. En soms is het geadviseerde offer vrij abstract, zoals zout of wit papier verbranden in een fourneaux. Als wij desgevraagd zo’n offer-advies krijgen, volgen we het altijd 1-op-1 op. We worden zelden teleurgesteld.

De talibé van Senegal

In Senegal is er leerplicht, maar is school jammer genoeg niet gratis. Koranscholen (‘daara’) zijn dat wel. Daarom gaan er veel jonge kinderen naar ‘daara’: religieuze scholen waar een marabout het scepter zwaait. Soms bij wijze van kleuterschool, maar soms ook om trieste redenen. Niet zelden sturen arme gezinnen een kind naar een daara in de hoop dat hun kind een religieuze opleiding krijgt en zo kan ontsnappen aan de armoede. of erger: om een mond minder te hoeven voeden. Helaas zijn er marabouts die deze ’talibé’ nauwelijks opleiden, maar de ‘volgelingetjes’ dwingt om te bedelen. Als bron van inkomsten – voor de marabout.

De kinderen moeten vaak lange uren op straat doorbrengen, zonder voldoende eten, water, kleding of medische zorg. Ze worden vaak blootgesteld aan mishandeling, misbruik, verwaarlozing en uitbuiting door hun marabouts – of anderen voor wie ze een makkelijke prooi zijn. Deze talibé bedelen vaak bij benzinestations en op plekken waar veel mensen (met geld) komen. Veel Senegalezen houden het gebedel in stand, omdat ze op basis van hun geloof armen moeten ondersteunen en liefdadigheid een religieuze en culturele plicht is.

Malafide maraboutisme

Sinds 2005 verbiedt de wet bedelen door kinderen. Wie kinderen dwingt te bedelen, is strafbaar. Er worden mondjesmaat marabouts opgepakt, maar kennelijk niet genoeg. Ook zijn er tal van programma’s om de talibé te helpen en opvangcentra om ze onderdak, voedsel, zorg en goed gratis onderwijs te geven. Ook lopen er voorlichtingsprogramma’s om ouders bewust te maken van de risico’s die talibé lopen, de rechten en het welzijn van de talibé te beschermen en de publieke opinie te beïnvloeden. Maar helaas zijn er nog steeds zat kleine kinderen uitbuitende immorele ‘marabouts’. Een contradictio in terminis.

Afro-islam

Senegal is behoorlijk liberaal, maar de meerderheid van de bevolking is moslim. Een minderheid is christelijk. Atheïsten zijn er niet – ik spreek uit ervaring (zie: ‘Over hoe een agnost in Casamance gelovige werd’). Wel zijn er veel animisten, maar meer nog mengvormen: moslims met animistische invloeden, ‘Afro-islamieten’.

Oorspronkelijk is een marabout dus een moslimgeleerde. Een soort vrome monnik, die zijn hele leven wijdt aan gebed of studie. Een asceet die geen waarde hecht aan materiële zaken. Daarom zijn deze marabouts afhankelijk van donaties om te leven. Vaak is er een traditionele band om een ​​specifieke marabout te ondersteunen die zich over generaties binnen een familie heeft opgebouwd.

Cheikh Ahmadou Bamba

De bekendste marabout in Senegal is Cheikh Ahmadou Bamba. Je ziet zijn afbeelding overal:

Na de dood van Cheikh Ahmadou Bamba volgde zijn trouwe discipel en beste vriend Ibra Fall hem op. Fall werd een minstens zo belangrijk leider van de Mouride-broederschap en een marabout.

Ook zijn afbeelding (net als bij Bamba allerlei variaties op basis van één antieke foto) is populair:

Lees meer over Ahmadou Mamba en Ibra Fall in mijn blog ‘Wie is die gesluierde manspersoon – Over Ahmadou Bamba en Ibra Fall’.

@Loïs Diallo: 25 maart 2023

Deel het artikel

Volg mij op

Laat een reactie achter

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Lees alle blogs