Hoe arm of rijk is Senegal?

Senegal is een rijk land. Vind ik. Rijk omdat mensen er gelukkig, blijmoedig en (gast)vrij zijn, omdat menigeen alles wat hij heeft deelt met anderen, omdat bijna iedereen goed kan dansen, omdat het opleidingsniveau groeit, omdat het aan zee ligt en een grote haven heeft, omdat er veel vruchtbare landbouwgrond is, vanwege de mogelijkheden en de grondstoffen. Maar wie Googelt, zou anders kunnen denken, want alle zoekresultaten melden dat de meeste Senegalezen arm zijn. Is dat zo? En: wat is ‘arm’ precies?

Definitie van armoede in Senegal

Volgens de Wereldbank was in 2019 ongeveer 45% van de Senegalese bevolking arm, met een inkomen onder de $1,90 per dag. Maar de definitie van ‘arm’, zoals de Wereldbank die hanteert, is twijfelachtig. Ik erken dat een salaris van $1,90 per dag pover is. Ik zou er niet van kunnen rondkomen, althans niet in Nederland. Maar hoe bereken je dat gemiddelde dagloon? Op basis van gegevens van het Senegalese CBS? Aan de hand van belastingaangiften? Op basis van representatief bevolkingsonderzoek?

Geen CBS in Senegal. Een minderheid betaalt belasting. Bijna iedereen die werkt, is of tenminste parttime boer of redt zichzelf in de (informele) handel, bouw, transport, toerisme et cetera – als wat wij zzp’er zouden noemen.

Voedselonzekerheid in Senegal

Veel Senegalezen buiten de stad hebben tenminste een moestuin en wat dieren, zoals koeien, schapen, geiten en kippen. In rivieren en de oceaan kun je vissen en in de bossen kun (en mag) je jagen. Geit, tonijn, konijn, hert: lekker hoor! Ook omdat bijna elke Senegalees ouder dan 12 jaar heerlijk kan koken. En: veel Senegalezen krijgen financiële hulp vanuit de diaspora.

Wat is dan eigenlijk ‘voedselonzekerheid’? Dat je niet weet of je volgende maand de boodschappen kan betalen, zeg maar zoals in Nederland?

Westerse perceptie van rijkdom en armoede

Ik ben journalist noch wetenschapper, maar kan mij niet aan de indruk onttrekken dat het begrip ‘arm’ onze Westerse norm betreft. En onze Westerse perceptie; het is hoe wij in het Westen naar ontwikkelingslanden kijken. Wij houden van zekerheden: een vaste baan, hypotheekrenteaftrek en stapels verzekeringen om allerhanden risico’s uit te sluiten… Wíj vinden Senegalezen arm, omdat ze minder ‘rijk’ zijn, dat wil zeggen: minder geld verdienen en minder vermogend zijn, dan wij zelf. En wij vinden ons ‘rijk’, omdat we een goed salaris hebben en een koophuis bezitten. Is dát rijk?

Traditionele huizen in Senegal

Op het internet stuit ik op filmpjes van Schooltv (NPO) en hoor: “Senegal is een heel arm land.” (…) “Daarom zijn de huizen heel eenvoudig.” In het 2e filmpje laat Schooltv huisjes zien van riet of schroot. En presenteert een en ander als objectieve, representatieve informatie.

Wel nu, lieve schoolkinderen, ook in Senegal heb je betonnen huizen. Ja, echt waar! Best veel ook. In en rond de steden zijn bijna alle huizen waar mensen wonen gemetseld en versterkt met gewapend beton. Op het platteland bouwen mensen ook steeds meer met betonnen fundamenten en dito metselstenen. Maar vooral in de binnenlanden zijn er ook nog traditionele (en super fotogenieke) dorpen. Ik benijd die mensen. Want hun huizen van leem, stro en palmbladeren zijn heel prettig om te wonen: gezond, natuurlijk geventileerd en duurzaam. Je leeft vlakbij je vrienden en familie. En ze zijn heel goedkoop om te bouwen, je betaalt er geen huur of erfpacht en je hebt een heerlijke tuin!

Eenvoudig is niet ‘arm’; sociale cohesie in dorpen

Het is een misverstand dat iedereen die in zo’n authentiek huisje woont, liever zo’n betonnen schoenendoos zou willen betrekken. Vooral omdat het leven zich niet binnen, maar buiten afspeelt. Het gaat veel meer om de buitenruimte dan om de binnenruimte en of je vruchtbare grond, schapen, geiten en kippen hebt. Wat ook helpt, is de gemeenschapszin. In dorpen leven mensen veelal heel sociaal. Men deelt bijvoorbeeld een rijstveld, een boomgaard en een machine om rijst te dorsen.
Ik hoor om mij heen dat dorpsbewoners ook steeds meer ‘ouderwetse’ granen gaan verbouwen – zeker nu graanimport op het Afrikaanse continent problematisch is geworden door de oorlog in Oekraïne.

Vruchtbaar is geen honger

Omdat Senegal vruchtbaar is, hoef je er geen honger te hebben. Dat neemt niet weg dat niet elke Senegalees even verstandig te werk gaat. Niet iedereen cultiveert slim en bewaart appeltjes voor de dorst. En helaas (HELAAS!) zien niet alle jongeren de potentie van hun land en dorp. Helaas loopt in sommige regio’s in Senegal het platteland leeg. Net als in Nederland vinden veel jongeren het boerenbestaan niet langer aantrekkelijk. Ook in Senegal dromen veel met name jongens van een leven in het ‘rijke’ Westen. Dat vreemde idee, dat alles in het Westen beter is omdat het BNP er hoger ligt, wordt onder meer gevoed door Turkse en Braziliaanse soaps op tv, waar iedereen een luxe leventje leidt en vreemdgaan de grootste uitdaging is. Wat ook niet helpt, is dat veel Afrikanen die in Europa (of Amerika) leven, jokken over hoe goed ze het daar hebben. Die Mercedes op die foto kan zomaar van een wildvreemde zijn. Iemand die wordt uitgebuit door een tuinder en een goor bed in een schamel kamertje deelt met een collega, of erger nog: op straat leeft, meldt dat zelden. Die protserige villa van een de enkelingen die het wel is gelukt om een paar jaar goed te verdienen, althans, om een paar jaar geld te sparen en misschien wel mega af te zien, is een statussymbool. De eigenaar met z’n patserbak een rolmodel. Helaas.

Feitelijk heeft Senegal alles. Genoeg. En is Senegal het paradijs. Niet Europa – verre van. Menig Senegalees – intellectuelen, burgemeesters en dorpsoudsten, marabouts, imams en weldenkenden in het algemeen – roepen jongeren op om in eigen land, regio, dorp te blijven en samen het eigen land op te bouwen. Jonge boeren kunnen rekenen op aanzienlijke steun.

Kloof tussen corrupt en de rest; economische uitdagingen in Senegal

Maar de kloof tussen arm en rijk in Senegal is significant. Net als in Nederland en de rest van het rijke Westen. Daartegenover staat een actieve economie die in de lift zit en een bodem vol mineralen. Maar het grootste probleem is, alweer HELAAS, de corruptie. Als de machthebbers het geld dat zij binnen harken een beetje beter zouden verdelen, belastinggeld fatsoenlijk en lokaal zouden investeren, grote lucratieve projecten niet zouden verpatsen aan neokoloniale kapitalisten (vooral Fransen, Turken, Libanezen en niet te vergeten Chinezen hebben de economische macht) en meer officiële banen zouden creëren, zouden de cijfers er heel anders uitzien.

Senegal in feiten

Wie Googelt, zou zomaar kunnen denken dat Senegal een van de armste landen ter wereld is. Dat beeld is best hardnekkig. Wat is de feitelijke situatie?

Senegal wordt beschouwd als een land met een lager middeninkomen en een zich ontwikkelende economie. Hoewel armoede en ongelijkheid grote uitdagingen blijven in Senegal, heeft het land de afgelopen jaren economische groei en vooruitgang op het gebied van menselijke ontwikkeling doorgemaakt.

Volgens de Wereldbank bedroeg het bruto binnenlands product (bbp) van Senegal in 2020 $ 2.070, wat hoger is dan het gemiddelde voor Afrika bezuiden de Sahara, maar lager dan het wereldwijde gemiddelde. Dit aantal geeft echter niet noodzakelijkerwijs de verdeling van rijkdom binnen het land weer.

Senegal is ook een land met aanzienlijke natuurlijke hulpbronnen, waaronder visserij, landbouw en mineralen. Het land heeft enige vooruitgang geboekt bij het terugdringen van armoede en het verbeteren van de toegang tot onderwijs en gezondheidszorg, maar er is nog veel ruimte voor verbetering.

Over het algemeen is het moeilijk om Senegal te classificeren als ‘rijk’ of ‘arm’, omdat het afhangt van hoe men die termen definieert. Het land staat echter voor aanzienlijke economische en sociale uitdagingen die moeten worden aangepakt om duurzame ontwikkeling te ondersteunen en het leven van zijn burgers te verbeteren.

Dat, en dat er economische en sociale uitdagingen zijn, kan ik als reiziger, vrouw van een Senegalees, toubab, beschouwer, inburgeraar, liefhebber en criticaster niet ontkennen.

Politieke situatie in Senegal

In 2024 zijn er landelijke verkiezingen. De kans is best groot dat de huidige president, Macky Sall, gaat verliezen van zijn tegenstander, Ousemane Sonko. Hij is razend populair. Miljoenen Senegalezen geloven dat Sonko alles wat er nu niet deugt, gaat veranderen. Ik wil dat ook heel graag geloven!

Meer lezen?

In mijn blogs Senegal, een stabiele democratie in de penarie en Senegal, een tot voor kort stabiele democratie in de penarie – deel 2 beschrijf ik de huidige politieke situatie en de actuele uitdagingen.

@Loïs Diallo: 18 februari 2023

Deel het artikel

Volg mij op

Laat een reactie achter

4 reacties

  1. Leuke blog om te lezen. Mooie vraag ook: wanneer ben je ‘rijk’? Geld brengt geen geluk, hoogstens ‘gemak’. Geluk zit idd in dierbaren waarmee je kunt lachen, een maaltijd om te delen zon, zee, stabiliteit en een een gezond lichaam. (Hoe is de zorg in Senegal? Ben ik wel benieuwd naar.)

    1. dank voor je reactie, de eerste op de site, een primeur! In mijn beleving is ‘rijk’ sowieso niet synoniem voor ‘gelukkig’. Het gaat mij er in deze blog om dat ‘rijk’ en ‘arm’ te vaak worden gedefinieerd door Westerlingen, door Westerse bril. En dat rekenmodellen die men in Westen hanteert, niet adequaat zijn. (Overigens, die Senegalese regering hanteert zijn dat ook niet.) En de informatie via onze media is ook twijfelachtig. Ik word echt boos als SchoolTV dat Senegal arm is, dat mensen er in hutjes wonen en koken op houtvuurtjes. Dat is toch gewoon stigmatiserend? Bedoeld om die mensen klein te houden, minderwaardig te maken? En het is onwaar. Gaat mij erom dat Senegalezen niet zielig zijn. In tegendeel.

      1. Dag Lois
        Heel interessant om jouw blog te lezen en te volgen ,zo mooi en duidelijk door jou uitleg en in formatie om te weten te komen over, het leven daar ,de achtergronden van Senegal , plus de prachtige foto’s die je laat zien.
        Volg het blog nu te genieten van de verhalen en het verdere nieuws hoe de werkelijk zo dichtbij komt . De grote verschillen tussen het rijke westen,de manier van leven hier en bij jullie daar, de hoe de mensen leven in Senegal, de politiek, de natuur …
        Veel liefs Margarita

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Lees alle blogs