Sonko’s ‘Solutions’ (2018): inspirerende en kansrijke oplossingen

Senegals hoop in bange dagen tevens luis in de pels van president Sall: Ousmane Sonko. Door de huidige regering uitgeschakeld als presidentskandidaat door hem met valse beschuldigen en na een loos proces tot 2 jaar cel te veroordelen. Maar wat bleek? Sonko is niet alleen. En zijn ontbonden PASTEF-partij, hernoemd tot ‘project PASTEF’, werd er alleen maar groter van. Werd van politieke partij een maatschappelijke beweging. Groeide uit tot de stem van het volk. Want Sonko inspireert: de Mandela van Senegal!

Mij inspireert Sonko althans meer en meer. Mede door hem ontdekte ik het panafrikanisme. Zie mijn blog Afrika zit in de lift. Sindsdien is er veel met Sonko gebeurd: hij werd meermaals bedreigd, vals beschuldigd, veroordeeld op grond van een niet-bestaande wet, veroordeeld tot 2 jaar cel, belandde na maandenlang huisarrest in de gevangenis, was op sterven na dood na een hongerstaking en zit nu al een half jaar achter slot en grendel. Je zou verwachten dat hij ziedend is, dat hij rancuneus is, dat hij zijn volgelingen oproept tot protesten, revolutie, burgeroorlog. Maar niets is minder waar. Hij krijgt het met zijn partijgenoten voor elkaar om de kalmte te bewaren, dat wil zeggen de Senegalese jeugd tot kalmte te manen. Hij laat zich niet provoceren door de regering, of door de regering betaalde huurlingen of andere infiltranten en lijkt de oppositie vanuit zijn gevangeniscel welhaast bovenmenselijk koelbloedig, intelligent en pacifistisch te leiden. Sonko c.s. bieden Senegalezen toekomstperspectief.

Reden voor mij om te trachten de man en zijn ideeën enigszins te doorgronden. Wat behelzen zijn plannen? Wat is zijn motivatie? Wat is zijn kritiek op de huidige regering? Hoe wil hij de corruptie uitbannen? Wat zijn de vooruitzichten zou hij ooit aan de macht komen? Is hij zelf oprecht en integer? Wat bedoelt hij met met PASTEF: Afrikaanse ‘patriotten’ van Senegal voor ‘werk, ethiek en broederschap’. Wat bedoelt hij met patriottisme? Is hij een conservatieve populist, zoals hij vaak wordt geframed, of een progressieve visionair?

In zijn boek ‘Solutions’ (2018) gaat Sonko uitgebreid in op de problemen van corruptie, slecht bestuur en economische ongelijkheid in Afrika. Hij bekritiseert het neoliberale systeem en de voortdurende invloed van de vroegere koloniale machten, die nog steeds een verstikkende invloed hebben op het continent. Maar zijn boek heet niet voor niets ‘Solutions’. Hij schetst voor elk probleem een oplossing. Op dusdanige wijze dat ik in hem ben gaan geloven. Maakt mij dat een patriot? Zo zou ik mij niet noemen, maar een Sonkorist zeker. En een overtuigd ‘panafrikanist’!

Antikolonialisme – nationalisme – panafrikanisme

Senegal hangt sinds de onafhankelijkheid in 1960 nog altijd aan de tiet van het neokoloniale Frankrijk. En Frankrijk is meer dan verslaafd aan de inkomsten die Senegal verschaft… Ik hoef toch niet uit te leggen dat de Franse invloed in Senegal en de nauwe banden tussen de Senegalese elites en Frankrijk niet meer van deze tijd zijn.

Maar dat ziet de Franse regering anders. En tot overmaat van ramp, althans in de ogen van Frankrijk, wil Sonko de CFA-zone uit. Zeg maar een ‘Sexit’. Maar doordacht, tactisch en stapsgewijs: “We kiezen ondubbelzinnig voor een voorzichtige exit uit dit bloedeloze systeem, omdat de centrale banken, die elk wisselkoersinitiatief hebben verloren, om deze reserveratio te handhaven, onze economieën onder druk zetten en de interne activiteit verminderen door de monetaire uitgifte te beperken.”

Sonko’s scenario om stap voor stap uit de Franse CFA-muntzone te treden ligt klaar. Te oordelen aan het verkiezingsproagramma van ‘Diomaye président’ heeft hij zijn plannen voor een lokale Senegalese munteenheid de afgelopen maanden verder uitwerkt. Want “Senegal heeft alle voorwaarden om een soevereine munt te hebben met alle attributen van een instrument ten dienste van zijn economische en sociale ontwikkeling”. Je moet toch wat als je al meer dan een half jaar in de gevangenis zit. Omdat je de president uitdaagt. En de bevolking aanspreekt. Frankrijk kan z’n borst natmaken. Ergo zal z’n hart vasthouden.

Gezonde financiën en belastingen

Bijzonder kansrijk, hoopvol en inspirerend vind ik Sonko’s kijk op de financiën. Hoe de voormalig belastinginspecteur en fiscalist de beste financieringsbronnen voor een concurrerende economie en zijn toekomstige projecten voor zich ziet. Ik ben geen econoom, maar alles in mij zegt dat deze plannen hout snijden.

Sonko wil prioriteit geven aan de financiële soevereiniteit van Senegal. Door verbeterde en optimale belastinginkomsten. Best een uitdaging in een land waar ik althans niemand ken die belasting betaalt… Maar Sonko wil de belastingen rationaliseren. Met name de belastingvrijstellingen die aan bedrijven worden verleend. Importbelastingen gaan heffen (met ECOWAS). De vele mazen in de belastingwetgeving identificeren en dichten. Staatsverspilling tegengaan.

Hij signaleert dat geëmigreerde Senegalezen vanuit de diaspora 1000 miljard CFA-frank (ruim 1,5 miljard euro) bijdragen. Vier keer meer dan directe buitenlandse investeringen en twee keer meer dan officiële ontwikkelingshulp. Waar in het buitenland wonende Senegalezen nu vaak door de bureaucratie worden tegengewerkt om in Senegal iets op te bouwen (van huis tot bedrijfje) ziet Sonko de overmakingen vanuit de diaspora als investeringen voor het land. Echte ontwikkelingshulp. Dus ruim baan voor investeringen in bedrijfjes en woningbouw waar het land van profiteert!

Minerale en olierijkdom

Een ander ‘vooruitstrevend’ idee is dat Senegal meer moet profiteren van zijn grondstoffen. In plaats van concessies voor mijnen, olie en gas te verpatsen aan buitenlandse mogendheden, zoals Rusland, China en Frankrijk. Stel je voor: Senegal verdient als land vrijwel niks aan de grondstoffen die de Senegalese bodem rijk is. Noch aan landbouwproducten. Alles gaat onbewerkt linea recta het land uit. Reeds rijke landen verwerken de Senegalese ruwe producten en verdienen er vele malen meer aan dan het land van herkomst. Waarom tonnen verse pinda’s bijna cadeau geven aan een buitenlandse tussenhandelaar die het voor grof geld doorverkoopt aan een multinational die er vervolgens pindakaas van maakt, het in een potje stopt en er dan rijk van wordt? Zelfde geldt voor fosfaten, goud en zircon. En voor zout, zand, kalksteen en dus cement.

Recent zijn voor de Senegalese kust grote olie- en gasvelden ontdekt. Sonko wil ervoor zorgen dat het land daar wél van profiteert. En niet alleen een stelletje corrupte regeringsleiders en buitenlandse kapitalisten. Hij meent dat Senegal door een “hernieuwde toe-eigening van onze minerale en olierijkdom” bovendien de cyclus van chronische schulden in vreemde valuta kan doorbreken. Met andere woorden: zijn schulden aflossen en zonder verder de eigen toekomst opbouwen. Daarvoor moet Senegal wel van een groot aantal wurgcontracten af. Sonko pleit daarom voor een hervorming van het wettelijk kader en een heronderhandeling van (mijnbouw)contracten.

Dit voorstel maakt Sonko uiteraard niet erg geliefd bij hen die nu dik profiteren van die concessies. Binnenlands is Sonko een held, maar grote industriëlen en buitenlandse mogendheden, zoals Frankrijk, Rusland, China, Turkije en Dubai zijn als de dood dat Sonko aan de macht komt. En steunen Macky Sall op de achtergrond. Die steun is één van de belangrijkste redenen dat Macky vooralsnog wegkomt met zijn dictatoriale, tirannieke beleid.

Modern landbouwbeleid

Sonko bepleit hervorming van de landbouw en industrialisatie – ook rondom de landbouw. Van tractor tot verwerkende industrie. Dat verschaft werk én voedselzekerheid. Landbouwhervorming omvat ook betere waterbeheersing (waterreservoirs, irrigatie en tegengaan van verzilting) en verhoging van de productiviteit en productieniveaus. Noem me naïef, maar dat dat zou conservatieven én progressieven toch moeten aanspreken?

In het verlengde daarvan moet je ook nadenken over internationale concurrentie. Door EU-landbouwsubsidies en de CFA-munteenheid die is gekoppeld aan de euro hebben Senegalese boeren geen schijn van kans. Is import goedkoper dan zelfvoorziening. En export schier onmogelijk. Dat moet anders! Europa en de wereld moeten Afrika een eerlijke kans gunnen. Ook Nederlandse boeren moeten verder kijken dan hun eigen erf. Grensoverschrijdend solidair zijn in plaats van decennia lang lobbyen voor eigenbelang.

De grote schoonmaak

Een handvol corpulente kerels en een enkele dito vrouw profiteert buitenproportioneel van Senegals materiële rijkdommen. Grondstoffen, landbouwproducten, vis. Internationale hulp, subsidies, leningen, geld bedoeld voor landbouwprojecten, voor waterhuishouding, voor milieumaatregelen, voor werkgelegenheid verdwijnt in schier bodemloze zakken van politici. Zelfs van de UNESCO-gelden om werelderfgoed te bewaren voor volgende generaties wordt een klein aantal rijke mannen nog rijker.

De nieuwe garde oppositiepolitici, aangevoerd door Ousmane Sonko, popelt om schoon schip te maken. Om Senegal te verlossen van zijn corrupte leiders en de bevolking van Senegal vooruit te helpen. Dat is denk ik wel de grootste uitdaging van een nieuwe regering: schoon schip maken.

Hoe doe je dat? Door de accountability van overheidsfunctionarissen te vergroten en een meer transparante overheid te stimuleren. Maar eerst: audits. De huidige regeringsleden en overheidsfunctionarissen één voor één ter verantwoording roepen. Macky en de zijnen confronteren met alle bewijzen van hun diefstal en laten terugbetalen wat ze van het land hebben gestolen. Iedereen die heeft geprofiteerd van de regering Sall voor een commissie. Zo ook iedereen die de leden van de regering in ruil voor een som geld de hand boven het hoofd heeft gehouden. Onrechtvaardige orders heeft opgevolgd. Als rechter, aanklager, advocaat, ambtenaar, politieman, gendarme, militair. Iedereen die zijn of haar eigen belang boven dat van het land en haar inwoners heeft gesteld vervangen. Alle laffe meelopers ter verantwoording roepen.

Maar hoe keer je die mentaliteit? En hoe weersta je alle weerstand die de grote schoonmaak zal oproepen? Want corrupte functionarissen willen blijven bijverdienen. Van baliemedewerker tot douane chef. Van politieman tot minister. Van militair tot generaal.

Economische hervorming: industrialisatie c.q. banen

Om meer mensen werk te geven, moet Senegal industrialiseren. Aldus Sonko. Gericht op de productie, verwerking, en binnenlandse verkoop van dagelijkse consumptiegoederen. Gericht op verrijking en conservatie van landbouwproducten. En bedoeld om een productiestructuur te creëren die aansluit bij de nationale capaciteiten. Gericht op export, met prioriteit voor lokale, regionale en continentale markten. Daarnaast behoeft de Senegalese economie diversificatie. Dat maakt Senegal minder afhankelijk van buitenlandse invloeden en stimuleert lokale productie en werkgelegenheid.

Ook dit beschrijft Sonko in zijn boek Solutions. Het boek doet zijn titel eer aan: Sonko is nauwelijks theoretisch, maar noemt een inspirerende reeks concrete en haalbare acties en hervormingen: oplossingen. Sonko legt de nadruk op de hervorming van de landbouw, maar beschrijft ook maatregelen voor veeteelt en visserij, die ook meer werk en inkomsten kunnen verschaffen dan nu het geval is. Ik schreef hierover in mijn blog over vissers en migranten en hun toekomst [https://jullievrouwinsenegal.nl/over-vissers-migranten-en-hun-toekomst/]

Ook toerisme, cultuur, ambacht en sport zullen in Sonko’s optiek profiteren van een pakket ‘protectionistische maatregelen, ondersteund door economisch patriottisme’. Dat klinkt misschien conservatief, maar als een land al eeuwen wordt leeg getrokken door buitenlandse mogendheden moet je als land aan jezelf denken. Zo bezien zijn de maatregelen om binnenlandse industrieën te beschermen tegen buitenlandse concurrentie, behoorlijk progressief. Want bedoeld om de economische zelfstandigheid van Senegal te bevorderen en het land minder afhankelijk te maken van buitenlandse machten die het land historisch hebben uitgebuit. Het is een poging om de controle over de eigen economie terug te winnen en duurzame ontwikkeling te stimuleren. En no brainer.

Nieuwe industriële klasse

Een verrassend pleidooi betreft een “nationale industriële bourgeoisie”. Sonko streeft naar een nieuwe klasse van Senegalese industriëlen. Senegalese ondernemers die de huidige handelsgerichte elite, die voornamelijk winst maakt uit de export van onbewerkte goederen en vaak banden heeft met overheidsfunctionarissen en verborgen buitenlandse belangen, zal vervangen. Deze nieuw te ontwikkelen industriële klasse moet een sterke binnenlandse industrie opbouwen die meer gericht is op de lange termijn ontwikkeling van Senegals economie. Sonko spreekt zijn voorkeur uit voor een “particuliere sector gestructureerd rond een dicht en gediversifieerd weefsel van kleine en middelgrote ondernemingen en industrieën, ondersteund door sterke werkgeversorganisaties, als echte groeimotoren”. Hij wil de financiële en technische capaciteiten versterken “in een omgeving van eerlijk en gelijk concurrentievermogen”.

Duurzame ontwikkeling en sociale rechtvaardigheid

Sonko benadrukt de behoefte aan duurzame ontwikkeling in Senegal. Met de focus op bewustwording, educatie en de bevordering van lokaal ondernemerschap. Door te investeren in de jeugd en lokale producten en diensten te stimuleren, streeft hij naar economische zelfvoorziening en milieuherstel voor Senegal. Hij benadrukt het belang van investeringen in menselijk kapitaal als cruciale factor om de levensomstandigheden van de bevolking te verbeteren. Vanzelfsprekend eigenlijk wil hij het onderwijssysteem verbeteren en zorgen voor eerlijke kansen en toegang tot onderwijs voor iedereen. Duurzame ontwikkeling beschermt het milieu én biedt economische en sociale voordelen.

Progressieve visionair

Vanwege Sonko’s visie op democratie, zijn eigen rol en die van de overheid denk ik dat hij wel eens kan slagen in alle hervormingen die hij voor ogen heeft. Dat maakt hem in mijn ogen een progressieve visionair. Op het geniale af. Die helaas al sinds juni 2023 in een gevangeniscel zit. En hopelijk heel snel vrijkomt als zijn partijgenoot Diomaye Faye de presidentsverkiezingen wint namens PASTEF. En Sonko benoemt tot vice-president en minister van Financiën en Belastinghervorming. Hopelijk ben ook ik visionair!

Lees over Diomayes kansen mijn blog Veelbelovende toekomst binnen handbereik.
En lees mijn laatste blog over de politieke situatie in Senegal: PASTEFs plan B treedt in werking

@Loïs Diallo: 3 maart 2024

Deel het artikel

Volg mij op

Laat een reactie achter

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Lees alle blogs