Paradijs op aarde. Maar nog niet helemaal.

Die galerie onder die eeuwenoude boom langs de rand van Gorée was paradijselijk. Niet alleen vanwege de ideologie van de uitbater die verbondenheid, vrijheid, vrede én liefde predikte. Niet alleen omdat ik er mijn ware tegen het lijf liep. Niet alleen vanwege de locatie, de schone lucht en het uitzicht over de oceaan. Ook en vooral door de zoete inval waarin ik terecht kwam. Waarvan ik ineens deel uitmaakte. Zo voelen verbondenheid, vrijheid en vrede in de praktijk. En zo voelt liefde.

Galerie Djambolo bleek de huiskamer voor een lokale vriendengroep, waaronder muzikanten en kunstenaars, buren en aanhang, voorbijgangers en verdwaalde toeristen. Wie een goeie dag heeft gehad, komt met een zakje kooltjes, een ander met een pakje thee en een portie suiker. Iemand stookt de kooltjes op in een zelf gelast fourneaux. Iemand kookt water. Iemand zet thee met inachtneming van het theeritueel. Iemands serveert de gasten en daarna de vaste bezoekers. Wie die dag vis heeft gevangen, legt er een paar op de grill. Iemand haalt uien op de markt en mosterd, azijn, peper en zout bij de kruidenier. Iemand maakt marinade. Iemand wast een bord af. Iemand serveert in het midden van het gezelschap verse dorade met uienprut. Het gezelschap valt aan. En geniet. Samen.

Van dag tot dag

Tijdens het theeritueel en het koken wordt er afwisselend gediscussieerd over de grote kwesties van het leven, gegrapt en geroddeld over eiland-genoten. Na de afwas is het tijd voor een ommetje of om een beetje gitaar te spelen. Dag in dag uit. Tussendoor een beetje werken als er wat te verdienen valt. Iemand bewaakt en verzorgt de lokale gsm-antenne iets verderop. Iemand veegt de publieke paden op het eiland. Iemand beheert het leegstaande presidentiële paleis tegenover de galerie. Iemand is politieman, iemand is ambtenaar, iemand is hotelier, iemand is huishoudster of kok bij de hotelier, iemand is gids – of geeft zich daarvoor uit, iemand verkoopt stokbroden, iemand verkoopt groente en fruit, iemand poetst schoenen, iemand metselt, timmert, smeedt of last. Of een combinatie daarvan.

Ibrahim is de galeriehouder tevens kunstenaar. Hij ontvangt klanten, doet de Djambolo-filosofie uit de doeken en verkoopt af en toe een groot of klein schilderij. De ochtend na een goede verkoop pakt hij de chaloupe naar Dakar om nieuw materiaal aan te schaffen op de markt. Soms canvas doek, soms houten latten, soms spijkers en bijna altijd verf. Zoete inval of niet, Ibrahim is altijd bezig. Lijsten timmeren, doek opspannen, schilderen, collages maken, opruimen, stoffige schilderijen schoonspoelen en niet te vergeten de vogels voeren… Al doende wordt er wat afgekletst en gelachen. Ook wel eens ruzie gemaakt. Maar meer muziek.

Samen alles delen

Alle vrienden, hun vrouwen en de buren delen alles. Ideeën, opinies, spullen, eten en salaris dan wel omzet. Wie kinderen te voeden heeft, kan rekenen op steun. Wie werkloos is, kan rekenen op een schop onder z’n kont. Wie teveel kinderen bij te veel vrouwen heeft, kan rekenen op kritiek en vaderlijke adviezen. Als de school uitkomt, haakt er een stel kinderen aan. Kinderen die tijdens school hun neus om de hoek steken, kunnen rekenen op straf; spijbelen wordt niet getolereerd. Kattenkwaad ook niet. De opvoeding is streng! En iedereen voedt alle kinderen op. En iedereen houdt van alle kinderen. Mits ze luisteren en respect hebben voor de oudere generatie. Zo niet: strafpunten.

Streng maar rechtvaardig

Die harde opvoeding is keihard nodig om je later staande te houden in de harde samenleving. Want tenzij er verzachtende omstandigheden zijn, zoals een fysieke handicap, beperkte verstandelijke vermogens of meer of mindere mate van krankzinnigheid, is het de bedoeling dat je je eigen broek ophoudt. Of tenminste je best doet om je eigen broek op te houden. Bij Djambolo houden ze niet van profiteurs. Mensen die hun hand ophouden, dan wel mensen die andere mensen oplichten, laat staan bestelen of rijkdom vergaren over de ruggen van anderen. Waar ze bij Djambolo ook niet van houden: mensen die blijven hangen in het (koloniaal) verleden of negativiteit, die liever niks doen dan hun best om iets van hun leven te maken. De visie op verleden, heden en toekomst is een favoriet gespreksonderwerp. Met name Ibrahim bepleit vooruitgang, creativiteit en inzet. Hij is heel streng in die leer. En zo communicatief dat iedereen op Gorée zijn visie kent, veelal respecteert, dan wel wil voorkomen dat hij hun luie houding of misstappen bekritiseert. In het positieve geval inspireert hij mensen met zijn principes, in het negatieve geval zijn mensen bang zijn gepeperde mening. Of erger: hoon.

Ibrahim met buurjongetje

Ubuntu

Het ‘paradijs’ dat ik in Ibrahims galerie Djambolo ervoer, is de saamhorigheid, solidariteit, gastvrijheid. Misschien het beste samen te vatten als ‘ubuntu’, ook al stamt dat begrip uit Zuidelijk Afrika. Maar er is meer dat dit paradijsje op aarde voor mij tot paradijs maakt. De vrijheid om te leven bij de dag. De afwezigheid van stress en ratrace, die eindeloze, zelfverslindende cyclus van werk en materiële consumptie in de hedendaagse Westerse samenleving. Tevreden zijn met weinig; met goed gezelschap, een glaasje thee en een gegrilde vis.

Noodzakelijk kwaad

Dat paradijs en die vrijheid hebben ook z’n schaduwkanten. Met name schaarste. Geldgebrek. Het is heerlijk om je niet te druk te hoeven maken over geld verdienen, maar zonder geld kom je zelfs hier op Gorée niet ver. Of niet zo ver als je misschien wel zou willen. Groenten en fruit zijn misschien gratis als je op het platteland woont. Waar je van alles kunt plukken of zelf een moestuin hebt. Vissen zijn gratis voor een visser. Alle anderen die tussen de middag ook een ui of visje willen grillen, zullen die moeten kopen. Thee, suiker, olie en azijn, peper en zout, stokbrood kosten geld. De huur kost geld. Transport kost geld. Zorg en medicijnen kosten geld – soms véél geld. School en studie kosten geld.

Scharreleconomie

En een eigen huis kost geld, teveel geld om te verdienen in de ‘scharreleconomie’ zoals Senegal die kent. De meerderheid scharrelt links en rechts een bescheiden en onregelmatig inkomentje bij elkaar. Bijna iedereen is feitelijk zzp’er. Een enkeling heeft een baan. Als ambtenaar, verkoper, buschauffeur, bewaker, politieman, militair, leraar. Geen vetpot! Tenzij je ook daar weer wat bij scharrelt. Of af en toe wat achterover drukt. Menig overheidsfunctionaris vult z’n salaris op creatieve wijze aan. Ambtenaren vergissen ze nog wel eens in de hoogte van legitieme leges, politiemannen dreigen met niet bestaande boetes, militairen vragen niet bestaande laissez-passer en regeringsfunctionarissen graaien wat ze kunnen graaien. Uitzonderingen bevestigen de regel.

Vooruitgang

Al met al is het echt een uitdaging om vooruit te komen. Als individu. Samen sta je sterker. En Senegal móet en wil vooruit. Juist daarom is het eeuwig zonde dat sommigen geen kansen zien en pakken. Dat sommigen zuur zijn, de oud-kolonisten nog steeds de schuld van alles geven in plaats van in het hier en nu de mouwen op te stropen. En nog zondener is het als jongeren denken dat het gras in Europa groener is dan dat van eigen land, vrienden en familie. Een groot misverstand! Vrijwel niemand die illegalerwijs, via een gewetenloze mensensmokkelaar per pirogue of ander vreselijk link overbevolkt bootje, de overtocht heeft gemaakt, maakt het in Europa. Als je al aankomt en niet ergens onderweg het leven laat. Senegalezen hebben 0 kans op asiel. Dus zonder pardon retour afzender. Maar ook zij die op legale wijze fort Europa binnen komen, laten het paradijs achter. Europa is overwegend kil en koud. Alle regeltjes zijn ondoorgrondelijk. En de vaste lasten killing. Zelfs met Europese partner valt het leven in Europa niet mee. Ik kan het weten; ook voor de Europese partner valt het leven in Europa vaak zwaar.

Maar wie geluk heeft, kan dusdanig verdienen dat hij of zij kan sparen voor een mooie toekomst in eigen land. In het paradijs.

@Loïs Diallo: 25 juni 2023

Deel het artikel

Volg mij op

Laat een reactie achter

2 reacties

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Lees alle blogs