Senegal, een tot voor kort stabiele democratie in de penarie – deel 5

Schaak, of schaakmat? Aflevering 5 in de bloedstollende thriller rond de op handen zijnde verkiezingen in Senegal

Ik hou niet van thrillers. Noch van spelletjes. En ook al niet van soaps. De politieke situatie in Senegal is alle drie. Scenario, regie en productie zijn in handen van de in alle opzichten grensoverschrijdende Macky Sall. De in 2012 behoorlijk democratisch verkozen president, die snel na zijn aantreden een misdadige machtspoliticus bleek en de afgelopen jaren verwerd tot onvervalste dictator.

Hoofdpersonen in de thriller zijn diezelfde Macky en oppositieleider Ousmane Sonko. Zoals ik mijn vorige blogs uit de doeken heb gedaan, zit Sonko door toedoen van Macky Sall sinds juni dit jaar in hechtenis na een aantal uiterst dubieuze veroordelingen. Kort gezegd omdat Sall niet wil dat Sonko zich kandidaat stelt voor de presidentsverkiezingen eind februari 2024. Omdat Sall -waarschijnlijk terecht- bang is dat Sonko wint. En dan zijn Sall c.s. de sjaak. En hoe. (Meer hierover lees je in mijn blog ‘Senegal, een tot voor kort stabiele democratie in de penarie – deel 4’ d.d. 13 oktober.)

Deur naar verkiezingsdeelname open

Donderdag 12 oktober 2023 behandelde het hof van beroep van Ziguinchor, de stad waar Sonko woont en burgemeester is, het beroep van Sonko tegen de verwijdering uit het kiesregister. De rechter oordeelde dat Sonko ten onrechte van de kiezerslijst is verwijderd, dat zijn vermelding op de kiezerslijst direct hersteld moet worden en dat de inschrijvingsformulieren voor de presidentsverkiezingen aan hem overhandigd moeten worden. Daarmee zou hij kunnen deelnemen aan de verkiezing​​en in februari 2024. Maar de staat ging – zonder er zelfs maar een vergadering aan te wijden, laat staan een nachtje over te slapen – in hoger beroep tegen deze beslissing hij het Senegalese Gerechtshof. Dat hof kondigde uitspraak aan op 17 november.

Ondersteuningsverklaringen

Nadat de uitspraak van de rechtbank in Ziguinchor wilde Sonko c.s. beginnen met het verzamelen van handtekeningen voor zijn kandidatuur: de zogenoemde ‘parrainage’.

Parrainage’

Parrainage is een dankzij Macky Sall sinds kort vereiste stap in Senegal voor presidentskandidaten, waarbij men een bepaald aantal handtekeningen moet verzamelen om officieel kandidaat te kunnen zijn. Vergelijkbaar met ondersteuningsverklaringen voor politieke partijen in Nederland: ook in Nederland moeten nieuwe politieke partijen of partijen zonder zetels in de Tweede Kamer ondersteuningsverklaringen verzamelen van kiesgerechtigden in een aantal kieskringen om deel te nemen aan de verkiezingen. Deze verklaringen zijn een bewijs van ondersteuning van burgers voor de deelname van een partij of kandidaat aan de verkiezingen.

Het gaat om tenminste 40.000 handtekeningen van kiesgerechtigden uit tenminste 7 van de 12 regio’s. Helaas. De dienstdoende ambtenaar weigerde de benodigde ‘sponsorformulieren’ aan Sonko’s mensen te verstrekken. De reden die verantwoordelijk Directie-Generaal van Verkiezingen (DGE) in Senegal gaf: Ousmane Sonko staat niet langer op de kiezerslijsten sinds hij in juni tot twee jaar gevangenisstraf is veroordeeld​​​​. Dit dus ondanks de bindende uitspraak, het bevel, van de rechter in Ziguinchor.

Kieswet

En ondanks de Kieswet, op grond waarvan Mack Sall recentelijk twee wegens corruptie veroordeelde politici liet vrijspreken zodat deze alsnog namens Macky’s partij aan de verkiezingen zouden kunnen meedoen. Ongetwijfeld nadat ze ervoor hadden getekend precies dat te doen wat Macky goeddunkt; een marionettencontract. Zodat Macky na afloop van zijn tweede termijn vrijuit gaat met zijn achterover gedrukte miljarden… De Kieswet verbiedt het pas zich kandidaat te stellen bij veroordelingen waar meer dan 5 jaar gevangenisstraf op staat.

Sonko’s aanhangers voerden aan dat het niet aan de DGE is om de geldigheid van een presidentskandidatuur te beoordelen, maar aan het Hooggerechtshof. In casu dat van Ziguinchor. Ze betoogden dat de DGE alleen verantwoordelijk is voor de beoordeling van een aantal administratieve vereisten om sponsorformulieren te verstrekken, maar geen normatieve macht heeft om te beslissen wie wel of niet kandidaat kan zijn​​.

Deze weigering om de benodigde formulieren te verstrekken, was de zoveelste hindernis voor Sonko om zich formeel kandidaat te stellen voor de presidentsverkiezingen. En het zoveelste bewijs dat Macky Salls machtspolitiek ver gaat. Erg ver. Zo ver dat hij advocaten voor zijn karretje spant en hoge ambtenaren omkoopt. En zo ver dat hij zelfs (de hoogste) rechters lijmt. Dat zegt wat over Sall, maar ook over die rechters en de staat van Senegals justitie uiteraard.

Laffe uitspraak Hof

Vol verwachting klopte ons hart 17 november j.l.. De dag van de uitspraak van het Hooggerechtshof in Dakar. Na een paar uur meldde een van Sonko’s advocaten tijdens een pauze optimistisch aan de pers dat het hof de bewijzen van de staat tegen Sonko had verworpen. Dat zou goed nieuws zijn! Het feest barstte dan ook los in de straten van Dakar en Ziguinchor.

Maar de advocaat had voor zijn beurt gesproken. En de mensen te vroeg gejuicht. Want na de pauze vernietigde het Hooggerechtshof de beslissing van de rechtbank in Ziguinchor. Het hof annuleerde het bevel dat Sonko op de kiezerslijst moest worden teruggeplaatst en beval dat de zaak opnieuw moest worden bekeken door een hof van beroep in Dakar. Dit omdat Sonko officieel in Dakar zou wonen (hetgeen niet klopt, want Sonko woont officieel in Ziguinchor waar hij burgemeester is; in Dakar heeft hij een pied-à-terre…)

Wat een laffe uitspraak van de rechters! Saillant detail: het hooggerechtshof spreekt volgens de wet recht met 5 rechters, maar één van hen (toevalligerwijs een mevrouw mr Diallo) had vandaag geweigerd deze beslissing mede te ondertekenen en kwam na de pauze ook niet terug in de rechtszaal. Zij heeft zich officieel teruggetrokken en gedistantieerd van de uitspraak van haar 4 collega’s. Waardoor de uitspraak volgens de wet ongeldig is.

Vertragen en treiteren

Maar nu even niet. Want Macky Sall wil het zo. Zijn doel: traineren. Vertragen tot eind februari. Alles opdat Sonko maar niet verkiesbaar is en wint!

De verwachting is dat mr Diallo eerdaags zal verklaren wat hier is gebeurd, wie hier wie heeft beïnvloed dan wel omgekocht… Want juridisch gezien houdt de uitspraak geen stand. Mag het hooggerechtshof geen uitspraken van het hof Ziguinchor vernietigen. Omdat Ziguinchor wel degelijk bevoegd was gezien Sonko’s woonadres aldaar.

ECOWAS aanklacht en uitspraak

De uitspraak van het Hooggerechtshof kwam op dezelfde dag als de beslissing van het Hof van Justitie van de Economische Gemeenschap van West-Afrikaanse Staten (ECOWAS), opgericht als een bovennationaal gerechtshof om geschillen met betrekking tot de interpretatie en toepassing van de ECOWAS-verdragen en protocollen te beslechten. Op 17 november 2023 deed het ECOWAS-hof uitspraak in de zaak van Ousmane Sonko. Zijn advocaten hadden 3 moties ingediend, waarbij ze het ECOWAS-hof vroegen om te oordelen over 11 vermeende mensenrechtenschendingen, waaronder: het recht op een eerlijk proces, de vrijheid van demonstratie, onwettig huisarrest en dito arrestatie.

Dit was echt nagelbijten!

Ondanks geruchten dat Macky Sall ook deze internationale rechters in zijn zak had, was de hoop van Sonko en de zijnen (en die van Ibrahim en mij!) dat deze internationale rechters professioneel en eerlijk zouden zijn en het recht zouden respecteren. Quod non. Het ECOWAS-hof oordeelde zonder blikken of blozen dat de Senegalese staat geen van de rechten van de gevangen oppositieleider Sonko had geschonden. Ze wees alle aanklachten af​​.

Echt ongelooflijk. Om depressief van te worden.

Plan B van PASTEF

Maar Sonko en de zijnen zaten niet bij de pakken neer. In tegendeel: zij kondigen via een enorme social media campagne PLAN B aan van het project: Sonko president. Zondagmiddag 19 november op 16 uur zou er een rechtstreekse uitzending zijn op het Facebook-kanaal Sonko Officiel en het PASTEF-kanaal Jotna.TV. De oppositie voorspelde zelfs een hartaanval voor Macky Sall als hij de boodschap van PASTEF zou vernemen. Ergo: PASTEF geeft zich nog lang niet gewonnen!

Niet geheel onverwacht kwam er meteen na deze aankondiging een verbod van het ministerie van justitie: als gedetineerde mocht Sonko géén contact hebben met de buitenwereld. Zeker niet per camera. Hetgeen zijn advocaten onmiddellijk ontkrachtten. Een verbod dat de oppositie zei te gaan negeren.

Wij zaten er zondagmiddag opgewonden klaar voor. Alle kanalen op stand-by. Maar het bleef zwart. De uitzending werd geblokkeerd. Geen aangekondigde verklaring op enige livestream. Wat een anticlimax.

Maar later die zondagavond kwam Plan B wel degelijk -per persbericht van PASTEF- naar buiten: als reactie op de uitspraak van het Hooggerechtshof, waardoor het voor Sonko vrijwel onmogelijk is om deel te nemen aan de presidentsverkiezingen, heeft zijn partij, PASTEF, Bassirou Diomaye Faye, de secretaris-generaal van de partij en de rechterhand van Sonko, benoemd als kandidaat voor de presidentsverkiezingen.

Faye was net als Sonko belastinginspecteur. Hij staat bekend als erg intelligent, integer en net als Sonko fel tegenstander van corruptie én van de vleesgeworden corruptie: Macky Sall. Klein detail: ook Faye zit sinds april 2023 in de gevangenis. Dit naar aanleiding van een bericht op sociale media waarin hij de rechters in de lasterzaak tussen Sonko en de ook al corrupte minister van Toerisme bekritiseerde. Ook een politiek gevangene dus.​ Maar dit belemmert Faye vooralsnog niet om zich kandidaat te stellen – en zelfs niet om gekozen te worden.

Diomaye Faye steunen, betekent Sonko steunen

Deze tactische beslissing, goedgekeurd door andere kandidaten van de partij en ondersteund door Sonko zelf, benadrukt de paraatheid van PASTEF. Terwijl de nominatie van Faye de veerkracht van de partij toont, blijft Pastef zijn aanhangers achter Sonko scharen. In hun communicatie benadrukt PASTEF dat het sponsoren van Faye niet impliceert dat men Sonko’s kandidatuur heeft opgegeven. In tegendeel. PASTEF presenteert Faye als een verlengstuk van Sonko’s politieke visie, onder het motto ‘het steunen van Diomaye Faye betekent het steunen van Sonko’. Sonko’s politieke invloed wordt alleen maar groter en sterker.

PASTEF heeft de intentie uitgesproken om alle juridische middelen in te zetten om Sonko’s positie in de electorale race te handhaven. Zolang nog niet alle juridische mogelijkheden zijn uitgeput, vechten zijn advocaten onvermoeibaar door. ‘Zonder strijd geen overwinning!’ En er lopen nog procedures bij de VN en een verzoek tot onderzoek naar de schendingen van de mensrenrechten door president Macky Sall bij het Internationaal Strafhof (ICC) in Den Haag.

PASTEF blijft hopen op de mogelijkheid dat Sonko nét op tijd gerehabiliteerd en alsnog officieel kandidaat wordt voor de presidentsverkiezingen.​ En dan: President Sonko!

ICC: Beschuldigen van schendingen van de mensenrechten

Sonko’s Franse advocaat Juan Branco (luis in de pels van menig machthebber, Macky Sall én Macron) heeft een procedure aanhangig gemaakt bij het Internationaal Strafhof (ICC) tegen president Macky Sall. Die Branco beschuldigt van ‘misdaden tegen de menselijkheid’. De beschuldigingen betreffen gebeurtenissen die plaatsvonden in de periode van maart 2021 tot juni 2023, toen Senegal te maken kreeg met grote protesten, ernstige onrust en geweld naar aanleiding van de veroordeling van Sonko wegens laster en aantijgingen van verkrachting. Daarbij vonden 50 mensen de dood.

Branco beweert meer dan 4.500 bewijsstukken te hebben die zijn beschuldigingen staven. Uit deze bewijsstukken heeft hij 710 stukken geselecteerd die het onderzoek bij het ICC ondersteunen. Hij beweert dat er tussen maart 2021 en juni 2023 50 mensen zijn vermoord namens de president en zijn vrouw. En dat er sprake is van enkele duizenden willekeurige detenties en aanvallen op het leven en verwondingen. De beschuldigingen zijn ook gericht tegen andere hooggeplaatste figuren in de Senegalese regering en veiligheidsapparaat, waaronder de minister van Binnenlandse Zaken, Antoine Diome, en de commandant van de Senegalese gendarmerie, generaal Moussa Fall, evenals tegen ongeveer honderd ‘andere individuen’​​​​​​​​​​​​​​​​​​.

De beschuldigingen luiden dat Macky Sall en Antoine Diome “het bevel hebben gegeven tot en toezicht hebben gehouden op” deze misdaden “tegen ongewapende demonstranten sinds maart 2021”, en dat ze met name zijn gericht op aanhangers van PASTEF en de oppositiecoalitie ‘Yewwi Askan Wi’.

Het is nu aan het ICC om te beslissen of zij een onderzoek zullen openen naar aanleiding van deze beschuldigingen.

NB deze procedure bevindt zich in een vroeg stadium en het ICC heeft nog niet formeel besloten om een onderzoek te starten.

Parrainage: sponsorformulier 111

Inmiddels heeft de DGE de noodzakelijke sponsorformulieren wél aan Diomaye Faye verstrekt. Geen idee of de man van gedachten is veranderd of niet door had dat Faye een naaste van Sonko is.
Faye heeft sponsorformulier 111 gekregen. Binnen een dag hadden Sonko’s aanhangers de benodigde 40.000 handtekeningen. Alleen al in Touba. Waarschijnlijk hebben ze er inmiddels miljoenen. In Senegal staan mensen in de rij om hun handtekening te geven aan Sonko’s verkozene/vervanger. Maar ook elders op de wereld: van Canada en USA, tot Europa, ja zelfs in Nederland zijn in 10 steden PASTEF-leden actief.

Paniek!

Macky weet niet wat hem overkomt. Is razend! Op het overspannene af. Hij is ongetwijfeld dag en nacht druk doende om te verzinnen hoe hij Sonko tóch kan uitsluiten. Levenslink. Want een kat in het nauw maakt rare sprongen. De oppositie vermoedt niet alleen een hoge bloeddruk bij de dictator, maar ook een laatste poging om Sonko’s aanhangers uit de tent te lokken. Te provoceren. Want zijn huurlingen zitten al een heel tijdje werkloos thuis. Tijdens de vorige protesten heeft men heel wat provocerende intriganten ontdekt tussen de Sonko-aanhangers en protestanten tegen de regering Macky Sall. Ook heeft de oppositie naar verluid (dit beweert onder andere Juan Branco, Sonko’s Franse advocaat) bewijzen dat deze huurlingen getraind worden door de politie in Dakar. In opdracht van mevrouw Sall. De Salletjes hopen op grote oproeren en plunderingen, op grond waarvan Macky dan kan besluiten om de verkiezingen niet door te laten gaan. Maar PASTEF houdt haar aanhangers al maanden kalm. Enorm bewonderenswaardig!

Ik volg steeds meer Sonko- en PASTEF-kanalen. Daarop niks dan inhoudelijke kritiek en pacifistische protesten. En heel veel waarschuwingen om je vooral niet gek te laten maken. Oproepen om rustig thuis te blijven. En om Macky c.s. níet te geven waar ze nu nog op hopen: onrust. Om hen die laatste strohalm te onthouden.

Eerste president in gevangenis

In mijn blog ‘Senegal, een tot voor kort stabiele democratie in de penarie – deel 4’ d.d. 13 oktober voorspelde ik dat Sonko -en niet Trump-  de eerste zou zijn om een land vanuit de gevangenis te regeren. Ik herzie mijn voorspelling: Diomaye Faye wordt de eerste om een land te regeren vanachter de tralies. Hoe hij vervolgens zorgt dat hij, Sonko en de vele andere politieke gevangen vrij komen en het presidentschap overdraagt aan zijn makker Sonko, is de minst spannende episode van deze thriller c.q. Sall-soap. Sall staat schaakmat.

@Loïs Diallo: 27 november 2023

Deel het artikel

Volg mij op

Laat een reactie achter

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Lees alle blogs