Senegal, een tot voor kort stabiele democratie in de penarie – deel 3

Over de (on)rust na arrestatie Sonko

Eigenlijk is het onwaarschijnlijk en ongelooflijk knap. Zo’n explosieve situatie en toch zo rustig in Senegal. Aan het oppervlak in ieder geval. Pure zelfbeheersing van heel veel woedende Senegalezen die de regering Sall meer dan zat zijn. Sinds Senegals belangrijkste oppositieleider Ousmane Sonko op 1 juni na een nep-proces werd veroordeeld tot 2 jaar gevangenis leek de bom gebarsten. Overal in het land protesten – en plunderingen. Toen Sonko, die sinds begin juni in huisarrest zat, tot overmaat van ramp op 28 juli gearresteerd werd na een incident met een telefoon én zijn partij PASTEF door de regering werd ontbonden, verwachtten velen een burgeroorlog. Maar afgezien van een paar dagen pittige protesten en wegblokkades (waarbij volgens de autoriteiten twee doden vielen) is de rust weergekeerd.

Reden: een dag na de arrestatie beschuldigde een door de regering betaalde openbaar aanklager Sonko tijdens een persconferentie van het beramen van een opstand, het ondermijnen van de staatsveiligheid en criminele associatie met een terroristische organisatie. Terwijl de aanleiding van zijn arrestatie een ruzie over een telefoon was. Dus het is de oppositie er alles aan gelegen om zich niet te laten provoceren. Om de regering geen aanleiding te geven zich net als eerder met geïnstrueerde en zwaar bewapende huurlingen te mengen in protesten. En gewelddadigheden of plunderingen op conto van de oppositie te schrijven.

Ook toen de minister van Binnenlandse Zaken Sonko’s partij, PASTEF, per decreet verbood en ontbond, bleef het rustig. Zelfs met Sonko zonder bezoekrechten en communicatiemogelijkheden in een zwaar bewaakte gevangeniscel is zijn invloed op veel Senegalezen enorm. Zijn partijgenoten weten wat hen te doen staat, nu hun leider vast zit.

Leeg dossier en corrupte aanklager

Ik durf hier te beweren dat de openbaar aanklager door de regering is betaald om deze beschuldiging te uiten. Omdat de openbaar aanklager van dienst die dag (29 augustus 2023) in de media heeft verklaard dat:

  • hij deze valse op niets gebaseerde beschuldiging weigerde te presenteren
  • hem van regeringswege smeergeld was aangebonden waarvoor hij heeft bedankt
  • hij na de weigering stante pede uit zijn functie was gezet
  • het dikke dossier waarmee zijn opvolger op de persconferentie was verschenen feitelijk leeg was

Blufpoker.

Het telefoonincident

Een door de regering ingehuurde dame in gendarmerie-outfit filmde Sonko toen hij terugkwam van het vrijdaggebed. Een dag nadat zijn huisarrest iets was versoepeld en hij weer naar buiten mocht. Sonko verzocht de dame om te stoppen met filmen en de beelden te verwijderen van haar telefoon. Dat weigerde zij. Daarop heeft Sonko de telefoon uit haar handen gemept en heeft Sonko’s bodyguard de telefoon geconfisqueerd. In eerste instantie werd Sonko gearresteerd wegens ‘diefstal’ van een telefoon. Naar het schijnt, bleek na uitlezen van de telefoon dat de dame die filmde was ingehuurd door de vrouw van president Macky Sall. Naar het schijnt is mevrouw Sall ook degene die de huurlingen inhuurt, laat trainen en opdrachten verstrekt. Naar verluidt. Dit is wat Senegalezen horen van getuigen, menen te kunnen bewijzen en met filmpjes delen op social media…

PASTEF ontbonden

De reden van de ontbinding van de PASTEF-partij (Patriotten van Senegal voor Werk, Ethiek en Broederschap) is volgens de autoriteiten dat Sonko’s partij haar aanhangers aanzette tot het veroorzaken van onrust tijdens gewelddadige protesten. De regering beschuldigde de partijleiders ervan “regelmatig hun aanhangers op te roepen tot opstandige bewegingen, wat heeft geleid tot ernstige gevolgen, waaronder verlies van levens, vele gewonden, evenals daden van plundering van openbaar en privébezit”. Deze “ernstige verstoringen van de openbare orde” werden met name opgetekend tijdens de eerste week van juni 2023 toen Sonko tot 2 jaar gevangenisstraf werd veroordeeld. En eerder, in maart 2021. En eind juli/begin augustus 2023 moet PASTEF het daarom ontgelden. De ontbinding van PASTEF was volgens Al Jazeera een zet in een langdurige strijd tussen de regerende partij van president Macky Sall en de partij van Sonko.

De aanhangers van Sonko c.q. PASTEF beweren dat Sall valse aanklachten heeft gebruikt om zijn populaire tegenstander, Sonko, aan de kant te schuiven voor de aanstaande verkiezingen in februari 2024.

Onbeschrijflijke chaos

“Er zullen geen verkiezingen zijn in dit land, of het zal een onbeschrijfelijke chaos worden als president Macky Sall door middel van juridische trucs mijn kandidatuur wil voorkomen” waarschuwde Sonko zelf begin juli in een interview op de zender France 24.

Meer lezen?

Hongerstaking

In de gevangenis ging Sonko (op 30 juli) in hongerstaking. Officieel als protest tegen zijn detentie, maar feitelijk omdat hij de regering en het gevangenispersoneel niet vertrouwt en bang is vergiftigd te worden. Op 6 augustus werd hij behoorlijk ziek en vanwege zijn verslechterende gezondheidstoestand opgenomen in het hoofdziekenhuis van Dakar. Hij bleef weigerachtig te eten en te drinken. Mede omdat hij zijn astmamedicijnen niet kreeg, verloor hij zijn bewustzijn enige tijd. In de nacht van 16-17 augustus werd hij onder meer met klachten ten gevolge van hartfalen met spoed opgenomen op de IC. Ook daar strenge bewaking en geen bezoekrecht. Zelfs zijn gezin, zijn arts en zijn advocaten mogen niet op bezoek. Laat staan zijn partijgenoten.

Radiostilte

Sinds Sonko in het ziekenhuis ligt, komt er vrijwel geen nieuws naar buiten. Maar 2 september meldden zijn (opgedoekte) partij en Le Monde dat Sonko zijn hongerstaking “heeft opgeschort”. Officieel op aandringen van religieuze leiders.

Lees ook het artikel ‘Senegal: tegenstander Ousmane Sonko “schorste” zijn hongerstaking op’ in Le Monde d.d. 2 september.

We weten niet hoe het nu met hem gaat. Tergend!

Politieke gevangenen

Sonko is echter niet de enige politieke gevangene. Er zitten honderden (volgens de oppositie en Sonko’s Franse advocaat Juan Branco 1.500) de regering niet welgevallige journalisten en PASTEF-aanhangers vast. En dat aantal neemt wekelijks toe; de autoriteiten arresteren nog steeds vrij willekeurig mensen die verdacht worden Sonko-aanhanger of Branco-behulpzame te zijn. Veel van hen, zo niet alle, zijn net als Sonko in hongerstaking. Inmiddels heeft Macky Sall verordonneerd dat iedereen die Senegal binnenkomt en aantoonbaar PASTEF-sympathisant is, moet worden opgepakt. Een PASTEF-armbandje is al voldoende aanleiding… Desalniettemin is er een run op die PASTEF-merchandise, dusdanig dat de Chinezen inmiddels stapels namaak-exemplaren op de markt hebben gebracht.

Oproepen Amnesty International

Amnesty International roept de Senegalese autoriteiten op om:

  • de mensenrechten te respecteren
  • te stoppen met het willekeurig vasthouden van journalisten, leden van de oppositie en het maatschappelijk middenveld
  • het recht op vrijheid van meningsuiting en informatie te respecteren door onmiddellijk de opschorting van mobiel internet en de sociale netwerksite TikTok op te heffen.

Lees ook het artikel ‘Senegal: Nieuwe beperkingen op individuele vrijheden moeten stoppen’ d.d. 4 augustus j.l. op Amnesty.org.

Eerder riep Amnesty al op tot onafhankelijk onderzoek naar het dodelijke optreden tegen protesten.
Lees ook het artikel ‘Senegal: Amnesty International roept op tot onafhankelijk onderzoek naar het dodelijke optreden tegen protesten’ d.d. 9 juni j.l. op Amnesty.org.

Achter de schermen

Wat er achter de schermen speelt, is onmogelijk te achterhalen. In Senegal niet en hier in Nederland al helemaal niet. Maar dat de oppositie plannen smeedt, staat vast. En dat zijn advocaten met man en macht via onder meer de VN en het internationaal strafhof proberen gerechtigheid te krijgen, staat ook vast.

“Wij zijn niet bang!”

Juan Branco, Sonko’s Franse advocaat, verkondigt in internationale media, tegenover het internationaal strafhof en de VN dat de veroordelingen en aanklachten tegen Sonko politiek gemotiveerd zijn. Bedoeld om hem uit te schakelen voor de presidentsverkiezingen van 2024.

Branco diende in juni 2023 een klacht in bij het Franse gerechtshof en vroeg het Internationaal Strafhof (ICC) in Den Haag om een onderzoek te openen tegen president Macky Sall voor “misdaden tegen de menselijkheid”. Daarop vaardigde Macky Sall in Senegal een internationaal arrestatiebevel uit tegen Branco in verband met de dodelijke rellen in juni 2023. Die schoof Sall zijn plaaggeest Branco gemakshalve even in de schoenen… Daarmee werd Branco persona non grata in Senegal.

Hij maakte echter een verrassende verschijning op een persconferentie van Sonko’s verdedigingsteam in Dakar op 30 juli, nadat hij het land in het geheim via Gambia was binnengekomen. Sonko’s overige advocaten waren oprecht verrast, maar gaven hem wel het woord. “We komen hier om je te vertellen dat we niet bang zijn,” was Branco’s boodschap aan het adres van de Senegalese president en op Twitter. Hij hield een emotioneel betoog en verdween vervolgens in het niets.

Arrestatie

Sall was furieus en verordonneerde een klopjacht. Na een paar dagen werd Branco verkleed als visser op een pirogue aangetroffen in Mauritanië. Hij werd volgens de autoriteiten gearresteerd (maar volgens Branco zelf ontvoerd door gemaskerde mannen), die hem naar Senegal vervoerden en overdroegen aan de Senegalese autoriteiten. Een dag na zijn arrestatie werd hij aangeklaagd wegens “samenzwering, verspreiding van nepnieuws en handelingen en manoeuvres die de openbare veiligheid in gevaar kunnen brengen of ernstige politieke onrust kunnen veroorzaken, illegaal verblijf en minachting van de rechtbank”.

Na een dag en nacht in een politiecel werd Branco (die net als Sonko meteen in hongerstaking was gegaan) maandag onder Franse druk vrijgelaten, althans Senegal uitgezet. Zijn Franse verdedigingsteam stelt dat de aanklachten tegen Branco net als die tegen Sonko politiek gemotiveerd zijn. Branco en zijn advocaten reisden die week naar de juridische werkgroep van de VN in Zürich/Zwitserland met het verzoek een onderzoek in te stellen naar deze willekeurige arrestatie door de Senegalese autoriteiten.

Geheime onderhandelingen

Er klinken geluiden (er gaan geruchten) dat Sonko en Macky Sall al maanden onderhandelen. Maar waarover? Oppositiekringen melden dat Sall weet dat hij heeft verloren, maar straks na de verkiezingen niet geauditeerd wil worden en niet al zijn rijkdommen wil kwijtraken. Maar dat Sonko zijn poot stijf houdt en Sall en de zijnen niet tegemoet wil komen. Uit Salls eigen kring komen geluiden dat hij in paniek is. En zijn regering en familie met hem. Iedereen die zich onrechtmatig om niet te zeggen schandalig heeft verrijkt gedurende zijn regeringsperiode is bang voor Sonko. Maar Sonko is niet alleen. Verre van.

“Sonko, we missen je!”

Overal waar Macky Sall en de zijnen zich vertonen, zingt jong en oud vredelievend en hoopvol: “Sonko, Sonko, namenala, Sonko, Sonko, we missen je!” en “Liberez Sonko!” De eerste voetbalwedstrijd waar de hele tribune “Sonko, Sonko, namenala, Sonko, Sonko, namenala!” scandeerde, dreigde de politie in te grijpen, maar het valt niet meer te stoppen. Het lijkt dat iedereen Sonko op ’n minst vrij wil. In volle voetbalstadions en Senegalese worstel-arena’s klinkt het “Sonko, Sonko, namenala!”. In steden en dorpen rennen kinderen al zingend door de straten: “Liberez Sonko!”

Wat Macky ook doet om zijn rivaal te dwarsbomen – of erger, de populariteit van Sonko groeit en neemt immense proporties aan. Veel Senegalezen denken dat Sonko voor de verkiezingen van februari 2024 vrijgesproken wordt én zich kandidaat kan stellen. En als dat gebeurt, zal hij winnen. Daar durf ik wel wat om te verwedden.

Wat zijn Sonko’s kansen?

Le Monde publiceerde 8 augustus j.l. een juridische analyse:

De advocaten van de heer Sonko stellen dat hun cliënt, die sinds zijn veroordeling is gearresteerd, opnieuw moet worden berecht. Zij beroepen zich op de geldende teksten over het verloop van een proces in afwezigheid van de persoon die wordt berecht. Maar in een online interview dat Jeune Afrique woensdag publiceerde, verklaarde de Senegalese minister van Justitie, Ismaïla Madior Fall, dat de veroordeling van de tegenstander in een morele zaak “definitief” is, waardoor Sonko niet in aanmerking komt voor de presidentsverkiezingen van 2024.

Een eerste veroordeling in hoger beroep tot zes maanden gevangenisstraf wegens smaad en publieke belediging tegen de minister van Toerisme Mame Mbaye Niang

Alleen al dit in mei uitgesproken vonnis had kunnen leiden tot de verwijdering van Ousmane Sonko van de kieslijsten, maar zijn advocaten gingen een paar dagen na het vonnis in beroep bij het Hooggerechtshof. “Aangezien het beroep in cassatie opschortend is, heeft zijn veroordeling voorlopig geen invloed op zijn geschiktheid ”, legt Yaya Niang uit, hoogleraar en onderzoeker publiekrecht aan de Gaston-Berger Universiteit in Saint-Louis. Om Ousmane Sonko van de kieslijsten te verwijderen, moet het Hof het verzoek van de verdediging afwijzen. Maar dat is niet alles. In Senegal kan verwijdering alleen plaatsvinden tijdens de periode van herziening van het kiezersregister. Voor de presidentsverkiezingen van 2024 eindigde deze herziening begin mei. Als het Hooggerechtshof het cassatieberoep van Ousmane Sonko verwerpt, zou de leider van PASTEF gedwongen zijn een beroep te doen op de Constitutionele Raad.

Een tweede veroordeling bij verstek tot twee jaar gevangenisstraf in de zaak Sweet Beauty

Sonko werd door Adji Sarr, een voormalig medewerker van de massagesalon Sweet Beauty in Dakar, beschuldigd van verkrachting. Daarvan is hij vrijgesproken, maar hij werd in juni schuldig bevonden aan “corrumperen van de jeugd”. Hij was niet aanwezig bij zijn proces en kan daarom niet in beroep gaan tegen deze veroordeling, die hem wederom ongeschikt zou kunnen maken. Volgens het Senegalese Wetboek van Strafvordering kan de straf alleen ‘vernietigd’ worden als de bij verstek veroordeelde persoon wordt gearresteerd of zichzelf als gevangene overgeeft. In dit geval moet de zaak opnieuw worden behandeld. Niet voor het hof van beroep, maar voor dezelfde kamer waar de zaak in eerste aanleg werd behandeld. “Een vernietigde veroordeling heeft geen invloed op de geschiktheid ”, zegt Yaya Niang.

Sonko werd inderdaad op 28 juli gearresteerd en op 3 augustus deelde hij vanuit de gevangenis mee dat hij “niet instemde met het vonnis”. Maar de situatie is bijzonder ingewikkeld: de openbare aanklager Abdou Karim Diop is van mening dat de redenen voor de opsluiting van de tegenstander “geen verband houden met de procedure” die verband houdt met de Sweet Beauty-affaire. Met andere woorden: het kan niet opnieuw worden geprobeerd.

“Het Openbaar Ministerie heeft ons in een onbegrijpelijke situatie gebracht. Hoe kunnen we iemand gevangen zetten en bedenken dat hij nog steeds in verstek verkeert?” vraagt ​​Me El Amath Thiam, specialist in zakelijke geschillen, zich af. Op een persconferentie op 7 augustus herhaalde de minister van Justitie Ismaila Madior Fall dat het vonnis in dit verkrachtingsproces “niet ten uitvoer wordt gelegd”. Geconfronteerd met deze verwarring zou de kwestie van de geschiktheid van Sonko opnieuw door constitutionele rechters moeten worden beslist wanneer zij zich uitspreken over de kandidaturen voor de presidentsverkiezingen.

Arrestatie en nieuwe aanklachten

Nadat hij in Dakar was gearresteerd en in hechtenis was genomen, werd de tegenstander op 9 punten aangeklaagd, waaronder “oproepen tot opstand, criminele associatie, het in gevaar brengen van de staatsveiligheid, criminele associatie in verband met een terroristische onderneming” en “samenzwering tegen het staatsgezag”. Het onderzoek is nog gaande. Sonko wordt daarom nog steeds verondersteld onschuldig te zijn aan de aanklachten tegen hem en zijn geschiktheid staat niet ter discussie. Er is geen tijdschema vastgesteld voor een rechtszaak in deze zaak. Het is daarom onwaarschijnlijk dat er in februari 2024, de datum van de presidentsverkiezingen, een rechterlijke beslissing zal worden genomen.

Bron: artikel ‘Senegal: Is Ousmane Sonko echt uitgesloten van de presidentsverkiezingen van februari 2024?’ in Le Monde d.d. 8 augustus 2023.

Topprioriteit: Sonko’s gezondheid én vrijlating

Als gezegd, is er sinds Sonko zijn hongerstaking heeft ‘opgeschort’ totaal geen update over hem naar buiten gekomen. Dat baart ons zorgen! Toen hij doodziek werd opgenomen op de IC waarschuwden zijn partijgenoten dat hij serieuze risico’s loopt op blijvende lichamelijke schade. Dus zelfs als hij juridisch in het gelijk wordt gesteld, moet hij wel fysiek in staat zijn om zich verkiesbaar te stellen, om gekozen te worden én om het land te gaan besturen. In elk geval hoeft hij geen campagne te voeren.

@Loïs Diallo: 11 september 2023

Deel het artikel

Volg mij op

Laat een reactie achter

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Lees alle blogs