Senegal, een tot voor kort stabiele democratie in de penarie – deel 6

PASTEFs plan B treedt in werking

Het is definitief: oppositieleider Ousmane Sonko is uitgesloten van de verkiezingen. Hij is géén kandidaat. Niet omdat hij dat niet wil. Maar omdat de regering Macky Sall dat niet wil. Dat impliceert dat de politieke situatie in Senegal in aanloop naar de verkiezingen van 25 februari 2024 nog steeds gespannen is. Bloedstollend spannend. En complex. Zodanig dat ik er een paar weken niet over kon schrijven; ik kon het allemaal niet meer volgen. Wat een gedoe, of liever: geneuzel.

Nu is duidelijk: de Senegalese ‘Grondwettelijke Raad’ heeft een definitieve lijst van 20 presidentskandidaten gepubliceerd. En Sonko staat er niet op. Om allerlei dubieuze redenen en dankzij stapels lastercampagnes. Naar mijn mening en met mij vele Senegalezen. Niet eens alleen aanhangers van Sonko.

Kalmte bewaren

Ondanks de spanningen is het nog altijd grotendeels rustig op straat. Weinig protesten. Want daar heeft de oppositie geen baat bij. Daar zou alleen de regering maar garen bij spinnen. Met hun tactiek van infiltranten: huurlingen die provoceren, of erger. Dus het is de oppositie er alles aan gelegen om de kalmte te bewaren. Wel talloze juridische en parlementaire acties en social media campagnes om de politieke gevangen, leden (en zelfs vermeende sympathisanten) van Sonko’s door Macky Salls kroonprins, tevens minister van Binnenlandse Zaken, Amadou Ba ontbonden partij PASTEF en kritische journalisten vrij te krijgen.

De vrijheid van meningsuiting en vergadering is niet meer. Elke aangekondigde bijeenkomst of vergadering door het kamp van Sonko wordt acuut verboden. De politie laat zich nog steeds voor het corrupte regerings-karretje spannen.

‘Sonkorisatie’

Maar Senegalezen laten zich de mond niet snoeren. Men heeft een creatieve manier gevonden om hun mening te ventileren: vreedzame pannen-concerten en ‘sonkorisatie’. Een spontane volksbeweging. Nu alle bijeenkomsten van de oppositie consequent worden verboden, zijn Sonko’s aanhangers bij wijze van steunbetuiging en protest overgestapt op ritmische slogans en gezangen. In deze tijden van hoogspanning en stress een ongelooflijk indrukwekkend fenomeen. Sonkoristen kapen grote sportevenementen en openbare verschijningen van regeringsleden met spontane zing-acties. Jong en oud, man en vrouw, scandeert Sonko’s naam. Zo ook tijdens een concert van Youssou Ndour in Parijs en de interland Senegal-Niger. Kippenvel in het kwadraat!
Luister ook radio West-Africa democracy over sonkorisation.
Lees ook een artikel over hoe de PASTEF-beweging hun stem laat horen.

Het toont Sonko’s vermogen om mensen te mobiliseren en te inspireren. Ook vanachter de tralies. En het maakt het failliet van Macky Sall en de zijnen pijnlijk duidelijk. Tragikomisch als je bedenkt hoe gênant dit fenomeen moet zijn voor Macky c.s. Er circuleren op social media veel fimpjes waarbij Macky’s auto wordt omringd door Sonkoristen en hij met een kop als een oorwurm rechtsomkeert maakt. Ook zijn kroonprins Amadou Ba kan zich nergens vertonen zonder gesonkoriseerd te worden. Ik zou al láng eieren voor m’n geld gekozen hebben. Ondertussen speelt de regering puur paniekvoetbal.

Misstanden

Human Rights Watch (HRW) beschrijft in hun rapport ‘Senegal: hardhandig optreden vóór de verkiezingen’ (d.d. 22 januari 2024) de hardhandige aanpak van Senegalese autoriteiten tegen oppositieleden, media en het maatschappelijk middenveld gedocumenteerd. Er zijn meldingen van:

  • meer dan 1.000 politieke gevangen, gebrek aan eerlijke processen en ontzegging van borgtocht
  • excessief gebruik van geweld door veiligheidstroepen, waaronder het gebruik van scherpe munitie om duizenden demonstranten uiteen te drijven in 2021 en 2023
  • druk op journalisten, intimidatie, willekeurige arrestaties en detenties
  • mishandeling van gedetineerden
  • opschorting van mediakanalen en willekeurige beperkingen op mobiele internettoegang en sociale media
  • gebruik van overdreven aanklachten tegen politieke tegenstanders en demonstranten


In het rapport stelt HRW dat de belofte van president Macky Sall om vrije en eerlijke verkiezingen te houden op gespannen voet staat met de realiteit dat de autoriteiten de afgelopen drie jaar gevangenissen hebben gevuld met honderden politieke tegenstanders. HRW eist dat de autoriteiten:

  • al het geweld van de veiligheidstroepen effectief onderzoeken
  • mensen vrijlaten die willekeurig worden vastgehouden
  • het recht op vrijheid van meningsuiting, vereniging en vreedzame vergadering garanderen

Inflatie, verlies van inkomsten en hinder

Ook het dagelijks leven wordt gehinderd door (de gevolgen van) allerlei paniekacties van de zijde van de regering: op de eerste plaats door de inflatie en verstoringen van de handel en wandel. Ook doordat Sall het openbaar vervoer (inclusief de veerdienst) tussen het noorden en het zuiden (Casamance) af en toe platlegt. De veerboot heeft al 8 maanden niet mogen varen. En doordat de regering met de regelmaat van de klok taxi’s, brommers, scooters en motoren verbiedt deel te nemen aan het verkeer.

Verkiezingen in zicht

Nog iets meer dan één maand. We tellen de dagen tot 25 februari nagelbijtend af. Ook zonder partij en met haar leiders in het cachot voert de oppositie moedig campagne. Wereldwijd zijn er miljoenen campagnegeld opgehaald. De diaspora geeft gul. En in de binnenlanden van Senegal geven jong en oud wat ze kunnen missen. Ook al is dat 100 Cfa (ruim een dubbeltje).

Complex

De gang van zaken rond de verkiezingen c.q. de kieslijsten is mega complex en speelde een cruciale rol in de kandidaatstelling. Om in aanmerking te komen voor een plek op de kandidatenlijst moesten kandidaten -als ik het goed begrijp- sponsoring/steunbetuigingen (‘parrainages’) overleggen van óf 13 afgevaardigden, óf 120 burgemeesters en voorzitters van departementsraden, óf 44.231 burgers die op de kieslijsten stonden, waaronder 2.000 uit ten minste zeven regio’s. Logischerwijs mocht elke kiezer slechts één keer steun betuigen. Een aanzienlijke uitdaging voor veel aspirant-kandidaten. Om de eisen te doorgronden én om er aan te voldoen. De handtekeningenverzamelaars werden niet geheel onverwacht direct en indirect (door bijvoorbeeld de transport-restricties) gedwarsboomd.

Ondanks dat slaagde PASTEF erin om ruimschoots de vereiste steun te vergaren voor Bassirou Diomaye Faye. Faye is een nauwe medewerker van Ousmane Sonko en zijn kandidatuur is ‘Plan B’ van Sonko’s partij. Fayes campagne luidt dat een stem op hem een stem is voor Ousmane Sonko. PASTEF-leden over letterlijk de hele wereld hebben handtekeningen verzameld voor Diomaye Faye. Tot en met Den Haag aan toe. Daar meldden we ons in een klein vrijgezellen-flatje. Kregen we eigengebakken beignets. Maar helaas waren de papieren van m’n man niet voldoende om te mogen sponsoren. Ik heb sowieso (nog) geen kiesrecht. Het bewees me wel dat er serieus wordt gekeken wie wel of niet zijn handtekening mag zetten.

De instanties deden er op last van Sall c.s. alles aan om onrechtmatigheden te vinden, of: te veroorzaken. En beschuldigde de oppositie uiteraard van fraude. Maar het mocht Sall c.s. niet baten. Faye staat op de lijst en is officieel toegelaten tot de presidentsverkiezingen.

De Europese Unie heeft aangekondigd een waarnemingsmissie voor de verkiezingen naar Senegal te sturen op 25 februari​​ a.s..

Meer over de ‘parrainage’ en PASTEFs Plan B lees je in mijn blog Senegal, een tot voor kort stabiele democratie in de penarie – deel 5.

Fraudegevoelige wassen neus

Los van de hindernissen en sabotage is die hele parrainage een extreem fraudegevoelig gebeuren. Mensen mogen met hun kiespasje één stem uitbrengen op de kandidaat van hun voorkeur. Er waren tientallen kandidaten, meer dan honderd. Het werkt zo: de handtekeningenverzamelaar noteert met de hand en met pen naam, een id-nummer en kiespasjenummer op een A4’tje. De stemgerechtigde burger zet z’n handtekening. Als zo’n A4’tje vol is, wordt het gescand. De scans gaan digitalerwijs, maar uiteindelijk per USB-stick (!) naar de kiescommissie. Die moet dan handmatig controleren of er geen namen dubbel staan. Of op meer dan één sponsorlijst. Hoe dan? Een hopeloze exercitie. Van een op dit punt wel degelijk onderontwikkeld land. Gênant!

Campagne vanuit gevangenis

Naast Faye hebben nog twee kandidaten van Sonko’s partij de kieslijst gehaald – je kunt maar beter een paar kandidaten achter de hand hebben. Het kamp van Sonko bereidt zich nu actief voor op de presidentsverkiezingen. Onder leiding van Sonko en zijn rechterhand Faye – vanuit hun gevangeniscel (ze schijnen buren te zijn). Nu Faye de lijst heeft gehaald, vraagt PASTEF z’n aanhangers om massaal op Faye en via Faye op Sonko te stemmen. Hoe ze bij een eventuele/verwachte verkiezingswinst de machtsconfiguratie voor zich zien, is nog niet bekend gemaakt.
Zie: Presidentsverkiezingen in Senegal: Ousmane Sonko schiet zijn pionnen uit zijn gevangenis (Le Monde d.d. 22 januari 2024).

Juridische en morele strijd gaat door

Ondertussen strijden Sonko’s advocaten verder. Binnenslands zijn er voor zover ik begrijp geen juridische opties meer, maar internationaal nog wel. En moreel. Om de rechterlijke corruptie te bewijzen, om de ondermijning van de Senegalese justitie aan de kaak te stellen, om Sonko’s naam te zuiveren en om hem én presidentskandidaat Bassirou Diomaye Faye vrij te krijgen.

Meer lezen?

En een recent bericht mét filmpje in Le Monde d.d. 24 januari ‘Senegal: welke kandidaat zal Ousmane Sonko vertegenwoordigen bij de presidentsverkiezingen?’


In Nederlandse media worden Sonko’s strijd en de mensenrechtenschendingen in Senegal nauwelijks nieuwswaardig gevonden. De laatste berichten die ik heb gevonden, dateren van oktober 2023:


In de Volkskrant in november ’23 viel wel een artikel te lezen over de megalomane bouwwoede van Macky Sall:


Van politieke partij naar volksbeweging

En Sonko en Faye mogen dan vast zitten, hun beweging is groot. Groeit met de dag. En opvallenderwijs zitten er ook nog medestanders van Sonko’s partij in het parlement (Assemblée Nationale), waaronder Guy Marius Sagna. Die al maanden actief campagne voert voor Sonko. Binnen het parlement, in alle uithoeken van Senegal, internationaal (Europa en USA) en op social media. En de man laat zich niet censureren!

@Loïs Diallo: 22 januari 2024

Deel het artikel

Volg mij op

Laat een reactie achter

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Lees alle blogs