Verklarende woordenlijst bij Senegal-blogs

TermBetekenis
aminEquivalent van amen; “zo zij het” of “laat het zo zijn”.
Baye FallEen subgroep van de Mouride-broederschap. Leerlingen/volgelingen van Ibra Fall. De Baye Fall staan bekend om hun toewijding aan werk en solidariteit. Meer lees je mijn blog Wie is die gesluierde manspersoon?
baobabDe baobab is de belangrijkste boom van Afrika en is nationaal symbool voor het land Senegal. Vanwege z’n grillige silhouet, zegt de legende dat god in de hemel in een kwade bui ooit een boom naar beneden wierp en dat die ondersteboven in de aarde terecht kwam. Meer lees je in mij blog Liefde op het eerste gezicht: baobabs.

boubou
Een traditioneel gewaad dat vaak wordt gedragen in West-Afrika, vooral in Senegal. Het bestaat uit een losse, wijde tuniek en een bijpassende broek.
boubou ndiaxasEen traditioneel gewaad dat wordt gedragen door mannen in de Wolof-gemeenschap in Senegal, maar vooral door Baye Fall. Deze boubou zijn meestal gemaakt van katoenen stof of zijde, maar altijd patchwork, verschillende aan alkaar genaaide stukken stof (restanten van oude kleding) in felle kleuren en patronen. Voor de Baye Fall heeft de boubou ndiaxas een symbolische betekenis. Het patchwork-materiaal weerspiegelt het idee van het hergebruik en recyclen van materiaal, en het dragen van de boubou ndiaxas wordt gezien als een uiting van nederigheid en toewijding aan het dienen van anderen.
Een ndiaxas wordt vaak gedragen met een ’toub’ (lange, loszittende broek) en ‘manga’ (een gebreide muts) en aangevuld met accessoires, met name colliers.
chaloupeverboot/staatspont tussen de haven van Dakar en Gorée. De chaloupe doet er ongeveer 20 minuten over om de overtocht te maken en vaart meerdere keren per dag.
daaraReligieuze scholen waar jonge studenten, talibés, de koran en islamitische kennis leren van een marabout.
DjamboloWolof voor verbondenheid/eenheid, vrede, vrijheid én liefde. Naam van Ibrahims galerie op Gorée en de stichting van hem, vrienden en grote broer.
DjolaEen etnische groep die voornamelijk woont in het zuiden van Senegal (Casamance) en daaromheen – in Gambia en Guinee-Bissau.
Ibrahims moeder en familie van moederskant zijn Djola en komen uit Balighor (Casamance). Meer lees je in mijn blog Over Djola, heilige bomen en grisgris
fourneauxEen (veelal zelfgemaakte, gesoldeerde of gekleid) kookoventje/barbecue/grill om buiten voedsel te koken, een visje te grillen of thee te bereiden. Je stookt er houtskool of brandhout in.
fromagierIn het Nederlandse is ‘fromager’ kapokboom. Fromagers zijn vaak enorme bomen. Ze kunnen tot 60 meter hoog en de kroon kan 40 meter breed worden. De boom heeft een sterke en uitgebreide wortelstelsel dat zich diep in de grond verankert om water te vinden. Dankzij dat enorme wortelstelsel overleeft de boom zelfs grote droogtes. In het droge seizoen verliest de boom zijn bladeren om water te besparen, maar in het regenseizoen groeien de bladeren snel terug.
De boom is net als de baobab heel belangrijk voor de lokale gemeenschap, vooral vanwege medicinale en spirituele doeleinden. En meer: de vezels van de boom worden gebruikt als isolatiemateriaal en als opvulling voor kussens en matrassen. De vruchten van de boom kunnen worden gegeten en ook worden verwerkt tot dranken en zoetigheden. De bast van de boom wordt gebruikt voor het maken van touw en manden.
Helaas worden ook kapokbomen bedreigd door ontbossing, vooral door de uitbreiding van landbouwgebieden en het kappen van bomen voor brandhout. Gelukkig zijn er verschillende initiatieven gaande om de kapokboom te beschermen en te behouden als belangrijke bron van voedsel, medicijnen en hout voor de lokale bevolking.
Meer lees je in mijn blog Over Djola, heilige bomen en grisgris
GoréeGorée is een klein eilandje voor de kust van Senegal, op ongeveer 3 kilometer van de hoofdstad Dakar. Er heerst een bijzondere sfeer, door de (vervallen) koloniale architectuur én doordat er geen auto’s, zelfs geen brommers en zélfs geen fietsers, rijden. Alleen een paar karren, waarvan 2 getrokken door een muilezel.
Gorée heeft een beruchte geschiedenis, was in de koloniale tijd een centrum voor de trans-Atlantische slavenhandel. Heden ten dage is Gorée een belangrijk centrum voor de kunsten en literatuur in Senegal. Talloze kunstgalerieën (meestal exposities van kunstenaars in de buitenlucht) vrolijken het eilandje op. En je kunt een aantal heel schattige (vrij amateuristische) musea bezoeken. Over de koloniale geschiedenis, over het slavernijverleden en over visserij. Goréee wordt regelmatig gebruikt als locatie voor culturele evenementen en festivals.
Het prachtige eilandje trekt veel bezoekers en toeristen uit Senegal en ver daarbuiten vanwege zijn historische betekenis en fotogenieke architectuur.
Het eiland is opgenomen op de Werelderfgoedlijst van UNESCO.
Zie: blog Ile de Gorée, ile adorée
grisgrisEen amulet, talisman of magisch voorwerp dat door Djola wordt gedragen of gebruikt voor bescherming, geluk of andere doeleinden.
Binnen de Djola-gemeenschap spelen grisgris een belangrijke rol in traditionele geneeskunde en religieuze praktijken. Ze voorkomen ziekte, weren het boze oog af en beschermen spirituelerwijs. Meer lees je in mijn blog Over Djola, heilige bomen en grisgris
maraboutEen Afro-islamitische religieuze leider, leraar en genezer. Zie: blog De magie van de marabout.
Mouride-broederschapEen islamitische beweging in Senegal, opgericht door Cheikh Ahmadou Bamba. De beweging staat bekend om haar nadruk op werk, solidariteit en toewijding aan de stichter. Meer lees je in mijn blog Hoe smaakt de koffie in Touba?
Peul, Poular of FoulaniDe Peul zijn een etnische groep die in verschillende landen in West-Afrika woont, waaronder Senegal (ongeveer 25% van de Senegalese bevolking is Peul). Peul leven vooral in het noorden en oosten van Senegal, op de savanne en in halve woestijngebieden. Ze dragen traditionele kleding en sieraden van blinkend zilver. Van oudsher zijn Peul nomaden en hoedden ze vooral koeien.
Peul spreken over het algemeen Fula, een taal die ook gesproken wordt in andere delen van West-Afrika.
Hoewel de Peul een van de grootste etnische groepen in Senegal zijn, hebben ze in het verleden te maken gehad met discriminatie en marginalisatie. Er zijn echter ook veel Peul die een belangrijke rol spelen in de politiek en economie van het land, waaronder enkele voormalige presidenten en huidige ministers.
Ibrahims vader is Peul, afkomstig (in de 60’er jaren gevlucht) uit Guinee Bissau.
talibéEen student aan een daara (religieuze school) die wordt onderwezen door een marabout. Vaak zijn deze studenten kinderen die bij de marabout wonen en op straat bedelen voor hun levensonderhoud.
terranga Senegalese gastvrijheid
thieboudienne, thiéboudiène Tiep of thieb is nationale gerecht in Senegal. Thieboudienne is vis, rijst en tomatensaus gekookt in één pan. Er is ook een vlees-/kipvariant: tiep yappa (met vlees) en tiep ganaar (met kip). Extra ingrediënten zijn vaak uien, wortelen, kool, aubergine, cassave, hete peper, limoen, arachideolie en bouillonblokjes.
Het wordt geserveerd op grote schalen met de rijst op de bodem en de vis en de groenten in het midden.
Traditioneel wordt het met de hand gegeten in een grote gemeenschappelijke schaal. Tiep is het symbool van de Senegalese terranga: familie, bezoekende vrienden en gasten verzamelen zich rond de grote schaal. Wie niet met de hand wil eten krijgt een lepel. En iedereen krijgt een stuk brood.
En het is (bijna altijd) overheerlijk! Bijna elke Senegalese vrouw kan ongelooflijk goed koken, maar er zijn uitzonderingen. En sommigen neigen naar veel te veel peper…
thiourayeEen mengsel van geurende kruiden en harsen dat wordt verbrand om een ​​aangename geur te verspreiden tijdens speciale gelegenheden of om insecten af te weren.
ToubaEen stad in Senegal en het religieuze centrum van de Mouride-broederschap. In 1883 gesticht door Cheikh Ahmadou Bamba. Een belangrijk bedevaartsoord voor Mouriden en Baye Fall. Meer lees je in mijn blog Hoe smaakt de koffie in Touba?
wirdiBetreft een soefitraditie, een spirituele oefening of praktijk, een soort meditatie om dichter bij god te geraken en innerlijke vrede te bereiken. Men reciteert gebeden of koranverzen en telt de gebeden ter concentratie op een kralensnoer die men tussen de vingers door beweegt. Net als katholieken doen met hun rozenkrans.
WolofWolof is de grootste bevolkingsgroep in Senegal én de belangrijkste taal van Senegal (en Gambia; naar het schijnt spreekt men ook Wolof in Mauritanië). Voor de Wolof-etnie is het de moedertaal. Ongeveer 10 miljoen West-Afrikanen spreken Wolof.
Het is een tonale taal: de betekenis van woorden kan veranderen afhankelijk van de toonhoogte waarop ze worden uitgesproken. Het heeft een rijke orale literatuurtraditie en wordt gebruikt in verschillende kunstvormen, waaronder muziek en dans.
De meeste Senegalezen schrijven Wolof fonetisch. Daardoor is moeilijk leesbaar, vergelijkbaar met het Haags van Haagse Harry. Dat snap je ook alleen als je “hagt op leist”. Ik heb een aantal pogingen gedaan om wat Wolof te leren, maar behalve een stuk of 3 begroetingen en de hierboven staande losse woordjes lukt het me niet. Moeilijk!

Terug naar overzicht van alle Senegal-blogs

@Loïs Diallo: 9 april 2022

Deel het artikel

Volg me op

Laat een reactie achter

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Lees alle blogs